NaszKraj.info

Wiadomości i ciekawostki z kraju i ze świata

Od najdawniejszych czasów człowiek musiał umieć określać i nazywać takie wielkości, jak długość, objętość i masa, ponieważ bez tych umiejętności trudno byłoby mu w ogóle przetrwać. Poprawna ocena odległości i dobra orientacja przestrzenna były niezbędne w sytuacji zagrożenia, gdyż decydowały o powodzeniu ataku bądź ucieczki. Umiejętność określenia długości, wagi czy też objętości różnych przedmiotów, substancji sypkich i płynów była koniecznym warunkiem prowadzenia wymiany towarowej, a także obrotu ziemią. W czasach licznie prowadzonych wojen stosowanie „miar i wag” stało się niezbędne przy ustalaniu wysokości danin nakładanych na podbitą ludność. Wykorzystywano je również podczas dzielenia łupów, tak aby każdy ze zwycięzców wiedział, ile i czego może się spodziewać z ogólnej puli zdobyczy.

Przez całe tysiąclecia poprzedzające wprowadzenie pieniędzy zwyczajowo stosowane miały byłć jedynym regulatorem stosunków ekonomicznych. Trudno orzec, kiedy i gdzie wymyślono pierwsze miary długości, objętości czy masy i co posłużyło człowiekowi za wzór do ich ustalenia. Odnalezione w papirusach egipskich i tabliczkach mezopotamskich wzmianki o pierwszych systemach mierniczych wskazują, że „pomysłodawcą” najstarszych jednostek pomiarowych była sama natura. Człowiek, obserwując różne zależności pomiędzy wielkościami występującymi w świecie przyrody i przypatrując się proporcjom własnego ciała, zaczął porównywać je do całego bogactwa form, których wielkość

pozostawała dotąd trudna do określenia. Tak zapoczątkowany, zapewne jeszcze w okresie paleolitu, sposób mierzenia otaczającej rzeczywistości będzie odtąd towarzyszył człowiekowi stale, przechodząc przez kolejne stadia wzrastającej dokładności pomiaru.

Pierwsze systemy miernicze wprowadzili Egipcjanie i Sumerowie, choć o tych ostatnich dowiadujemy się przede wszystkim z późniejszych źródeł babilońskich i asyryjskich. Podstawowymi jednostkami długości charakterystycznymi dla czasów starożytnych, a w wielu wypadkach znacznie dłużej, były łokcie i stopy. Posługując się nimi lub ich wielokrotnościami i „dzielnikami”, mierzono wszelkie odległości, a także dokonywano pomiarów przestrzennych budowli i przedmiotów. Przyjmując, że zarówno łokieć, jak i stopa odpowiadały rzeczywistym wymiarom tych części ciała ludzkiego, a więc w przybliżeniu wynosiły od 0,44 do 0,53 metra dla łokcia i 0,29 do 0,33 metra dla stopy, możemy pokusić się o próbę zinterpretowania wymiarów wielu nie zachowanych do naszych czasów budowli, których opis znamy z przekazów piśmienniczych. Stąd zupełnie poprawne wydaje się ustalenie wysokości niektórych z siedmiu cudów świata starożytnego, jak latami morskiej w Faros (120 m) czy słynnego posągu Heliosa z Rodos (około 40 m). Oczywiście, uzyskane tą drogą dane mają wyłącznie charakter szacunkowy, gdyż znane powszechnie z nazwy łokcie i stopy znacznie różniły się między sobą rzeczywistą długością w poszczególnych państwach i miastach ówczesnego świata. Podobnie działo się z miarą wagi, dla której przez całe tysiąclecia podstawową jednostką obrachunkową był talent; jego masa wahała się od 22 do 68 kilogramów (najczęściej przyjmuje się 30,5 kg). Dla ciał sypkich, jak jęczmień, który przez dwa pierwsze tysiąclecia cywilizacji stanowił podstawową „walutę”, w Mezopotamii używano bardzo praktycznej miary, jaką był „ładunek osła”, czyli imeru wynoszący około 84,2 litra. Zarówno talent, jak i imeru były największymi jednostkami w swojej klasie i obie dzieliły się na mniejsze części według przyjętego systemu liczenia. Paradoksalnie, system sześćdziesiątkowy, najbardziej popularny w Międzyrzeczu, znalazł zastosowanie jedynie w rachubie czasu i systemie wagowym, natomiast miary długości, objętości i powierzchni były oparte na systemie mieszanym, w którym podstawowe znaczenie miał system dziesiętny. Choć systemy miernicze znacznie różniły się między sobą, proces ich powstawania był niemal identyczny.
Grecy chętnie przejęli od Babilończyków talent, przy czym podstawową jednostką jego podziału został stater, równy 2 minom. Jeden talent składał się z 30 state- rów. Każde greckie miasto, jak też jego kolonie, przyjmowało własne, dość dowolnie ustalone systemy miar i wag, mmmm które tylko w przybliżeniu odpowiadały swoim pierwowzorom. Zasadniczym czynnikiem decydującym o posługiwaniu się danym systemem mierniczym była lokalna tradycja, która dla greckich polis stanowiła symbol ich niezależności. Na przestrzeni całej starożytności spotykamy się z sytuacją, kiedy władcy (i związane z nimi niektóre grupy społeczne) są zainteresowani w utrzymaniu różnych systemów mierniczych. Ich istnienie bowiem ułatwiało wyzysk i tuszowało nadużycia, nagminnie popełniane przez poborców podatkowych. Wręcz anegdotycznie brzmi informacja o istnieniu w Babilonii tak zwanych małych talentów, według których skarb państwa udzielał pożyczek, i dużych talentów, którymi je spłacano, będących również podstawową jednostką opodatkowania. Podobnie rzecz wyglądała z miarami powierzchni, choć tu z większą konsekwencją posługiwano się przyjętą podstawą pomiarową a stanowił ją obszar możliwy do zaorania parą wołów w ciągu jednego dnia. W przeliczeniu jednak na wartości absolutne wyniki były równie odmienne, jak w przypadku miar długości, pojemności czy wagi.
Choć od najdawniejszych czasów usiłowano wprowadzić jakiś porządek w tej rozmaitości jednostek mierniczych, przyzwyczajenie i zła wola okazywały się silniejsze. Kodeks Hammurabiego, ustawodawstwo miast greckich, a następnie system attyckoeubejski, narzucony przez Aleksandra Wielkiego połowie ówczesnego, świata na krótko tylko wprowadzały ład do wygodnego dla wielu nieuczciwych przedsiębiorców bałaganu. Dopiero Rzymianie mogli się poszczycić pewnymi osiągnięciami w zakresie unifikacji miar, co dało początek większości europejskich systemów mierniczych, obowiązujących do czasu wprowadzenia systemu metrycznego. Rzymska mila odpowiadająca 1000 podwójnych kroków (ok.1480 m), stopa ( ok. 0,296 m) czy libra (funt równy 327,45 g) przez cały okres średniowiecza I większą część czasów nowożytnych z pewnymi odchyleniami funkcjonowały jako uniwersalne jednostki miary. W krajach anglosaskich oparły się systemowi metrycznemu i są powszechnie stosowane do dzisiaj. Co ciekawe, funt angielski dzielił się do niedawna na 12 uncji, a to odpowiada podziałowi rzymskiej libry także na 12 uncji. Jedynie Europa Wschodnia i cesarstwo niemieckie stosowały swoje dawne, „plemienne” miary, jak marka i grzywna (od 68 do 247 g), choć z biegiem czasu ich wartości stały się porównywalne z funtem. Podobnie jak w Anglii mile i jardy (0,91 m), także w Rosji do czasów rewolucji październikowej funkcjonowały odmienne jednostki masy, długości i powierzchni.

Wielka Rewolucja Francuska, niszcząc stary porządek społeczny, pogrzebała dawne systemy miernicze. W 1795 roku we Francji wprowadzony został dziesiętny system metryczny, którego podstawą stały się metr (pierwotnie jedna dziesięciomilionowa część ćwiartki południka prze-chodzącego przez Paryż) i kilogram. Obie jednostki dzieliły się przez 10 i kolejne potęgi dziesiątki, natomiast większe jednostki były dziesiętnymi wielokrotnościami metra i kilograma. Aby uprościć nazewnictwo nowych jednostek, przyjęto zasadę tworzenia ich przez dodawanie przedrostków do nazwy jednostek podstawowych (w wypadku wagi dodaje się przedrostek do słowa „gram”). Wprowadzanie systemu metrycznego napotykało ogromne opory w większości państw europejskich. Jednostki zaproponowane przez Francuzów nie miały odniesienia do rzeczywistości. Nie były też kontynuacją tradycji, przez co wydawały się niezrozumiałe. Dopiero w 1875 roku pierwszych 17 państw europejskich podpisało konwencję metryczną, uznającą system metryczny za uniwersalny międzynarodowy system jednostek miar i wag. W 1889 roku po raz pierwszy zebrała się Generalna Konferencja Miar, która powołała do życia szereg wyspecjalizowanych organizacji, mających za zadanie upowszechnienie systemu metrycznego i rozszerzenie jednolitych zasad tworzenia jego jednostek na inne dziedżiny techniki, chemii i astronomii. W Sèvres pod Paryżem, w siedzibie Międzynarodowego Biura Miar i Wag, znajduje się największe na świecie laboratorium metrologiczne, którego za-daniem jest opracowywanie definicji i, jeśli to możliwe, budowa i przechowywanie wzorców międzynarodowych jednostek miar. Tam właśnie przechowywane są platynowo-irydowe wzorce metra i kilograma. W 1960 roku Generalna Konferencja Miar przyjęła ujednolicony Międzynarodowy Układ Jednostek Miar (SI) dla wszystkich znanych rodzajów pola, energii i materii.

 Miary babilońskie:

Waga: talent (ok. 30,5 kg) = 60 min, mina (ok. 505 g) = 60 szekli (ok. 8,4 g)

Objętość: imeru (ok. 84,2 1) = 2 massiktu Długość: ammatu (łokieć ok. 0,4 m) = 24 uba- nu (palec ok. 0,017 m), kanu (pręt ok. 2,37 m) = 6 ammatu, gar (ok. 4,75 m) = 12 ammatu Powierzchnia: musaru = 1 gar (22,58 m ), iku = około 3228 m2, buru = 63510 m2.

Miary greckie:

Waga: talent (ok. 30 kg) = 30 staterów, stater (ok. 1 kg) = 2 miny, mina (ok. 0,5 kg) =100 drachm, drachma (ok. 5 g) = 6 oboli (po ok. 0,8 g) Objętość: amphoreus (ok. 21,7 1) = 8 chous (po ok. 2,75 1), chous — 6 dikotylon (po ok. 0,45 1), dikotylon = 2 kotyle (po ok. 0,23 1) itd., dzieląc kolejne jednostki przez 2 (dla ciał sypkich ist¬niały odmienne jednostki)

Długość: pous (stopa, ok. 0,3 m) = 4 palaiste (4 szerokości dłoni, ok. 0,074 m), palaiste = 4 dak- tylos (palce, po 0,018 m), istniał także łokieć równy około 1,5 stopy; z większych jednostek warto pamiętać o stadionie, który oznaczał dys¬tans, jaki można było przebiec bez odpoczynku z maksymalną szybkością - był on równy 600 sto¬pom (ok. 177,6 m)
Powierzchnia: plethron = 2960 m

Miary rzymskie:

Waga: libra (funt, ok. 327,5 g) = 12 uncji (unc-ja, ok. 27,3 g), uncja = 8 drachm (po ok. 3,41 g), drachma = 6 oboli (po ok. 0,57 g); system rzymski był na tyle rozwinięty, że istniały wszelkie jednostki pośrednie wyrażane ułam-kami, a także wielokrotności libry, z których największa wynosiła 100 (centumpondium)

1    w przybliżeniu odpowiadała talentowi Objętość: ąuadrantal (amphora, ok. 26,2 1) =f
2    urna (po 13,1 1), urna — 4 congius (po 3,27 1), congius = 10 libra (po 0,327 1); podobnie jak w wypadku miar wagowych istnieje wiele jednostek pośrednich
Długość: mila (miliarium, ok. 1480 m) = 1000 passus (podwójne kroki, ok. 1,48 m), passus = 5 pes (stopa, ok. 0,296 m), stopa zaś dzieliła się wedle identycznej zasady jak libra (stąd te same nazwy jednostek)
Powierzchnia: iugerum (2520 m ) i jego wielokrotności, największa, saltus = 800 iugera Międzynarodowy Układ Jednostek Miar (SI):metr (długość), kilogram (masa), sekunda (czas), amper (natężenie prądu elektrycznego), kelwin (temperatura termodynamiczna), kandela (światłość) oraz dwie jednostki uzupełniające dla kąta płaskiego (radian) i bryłowego (steradian)

Musisz się zarejestrować aby dodawać komentarze.

Kursy walut


Strona naszkraj.info powstała aby skupić w jednym miejscu ciekawostki o codziennym życiu, ciekawostki z polski i ze świata, skupia ona również informacje z polski a także świata. Zachęcamy zatem do czytania artykułów z dziedziny: informacje z polski oraz ciekawostki. Jeśli lubisz pisać, lub znasz jakąś ciekawą informację możesz ją opisać na naszej stronie, wystarczy że się zalogujesz i możesz korzystać nieograniczonych narzędzi dających możliwość dodawania artykułów w naszym serwisie.




Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych w naszych serwisie, dostosowania go do indywidualnych potrzeb każdego użytkownika, jak również dla celów reklamowych i statystycznych korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies użytkownik może kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej.

Akceptuję ciasteczka z tej witryny.

EU Cookie Directive Module Information