NaszKraj.info

Wiadomości i ciekawostki z kraju i ze świata

mrowki-i-termity.jpegMrówki i termity są owadami społecznymi. Każdy osobnik wykonuje ściśle określoną pracę, a jeżeli interes grupy tego wymaga, poświęca dla miej nawet życie. Wnętrza kopca i termitiery kryją fascynujący świat tysięcy uwijających się bez wytchnienia owadów. Nawet najlepszy zespól ludzi może jedynie marzyć o takiej wydajności, jaką osiągają mrówki i termity. Na świecie żyje około 8 tysięcy gatunków mrówek, w Polsce około 80. Wszystkie należą do rzędu błonkówek. Mrówki występują w niemal każdym środowisku naturalnym. Te wszystkożerne, drapieżne lub roślinożerne owady zamieszkują rozległe obszary naszego globu. Można się na nie natknąć w wilgotnych lasach tropikalnych i na terenach pustynnych, w górach i na nizinach. Mrówki żyją w koloniach złożonych z tysięcy osobników.


Długowieczne królowe
U mrówek podobnie jak u termitów występuje polimorfizm: zróżnicowanie postaci osobników w zależności od pełnionych przez nie funkcji. W mrówczej społeczności znajdziemy więc robotnice i żołnierzy, uskrzydlone samce i oczywiście królową. Królowa jest centralną postacią w każdym mrowisku. Jej zadanie to składanie jaj i najczęściej założenie nowej kolonii. Rozmiarami królowa znacznie przewyższa pozostałe mrówki. U największych gatunków osiąga nawet 80 milimetrów długości. Królowe są także najdłużej żyjącymi osobnikami  mogą żyć 20 lat, podczas gdy robotnice naszych krajowych gatunków umierają po dwóch, trzech latach. Przez większą część swego życia obsługiwana przez robotnice królowa spoczywa w specjalnej komorze i składa dwa rodzaje jaj. Z zapłodnionych wykluwają się samice (robotnice, żołnierze lub nowe królowe), z nie zapłodnionych zaś samce. Powstanie nowej kolonii rozpoczyna się najczęściej od wylotu z mrowiska uskrzydlonych samic królowych i samców. Podczas takiego lotu godowego królowe zostają zapłodnione przez kilka samców, które wkrótce giną. Brzemienna samica wyszukuje miejsce, najlepiej nadające się do złożenia jaj, odrzuca skrzydła i przez pewien czas sama opiekuje się potomstwem. Pierwsze robotnice, które przyjdą na świat, przejmują większość obowiązków królowej. Od tej pory do końca swoich dni mu si ona jedynie składać jaja. Czasem założenie nowej kolonii ma bardziej dramatyczny przebieg. Zapłodnione królowe niektórych gatunków siłą wdzierają się do gniazd innych mrówek i kradną stamtąd poczwarki robotnic. Gdy takie porwane owady zakończą przeobrażenie, niczego nieświadome zaczną opiekować się jajami składanymi przez samicę. Później ich zadania przejmą właściwe robotnice. Innym sposobem, dzięki któremu może powstać nowa kolonia, jest wy marsz z mrowiska młodej królowej wraz z grupą robotnic.

Jedna z europejskich mrówek o wdzięcznej nazwie zbójnica krwista praktykuje niewolnictwo. W lecie zbójnica wyrusza rabować gniazda innych mrówek. Jej łupem nie padają jednak zapasy pożywienia, lecz poczwarki. Po zakończeniu przeobrażenia będą one pracować w obcym mrowisku. Gdy liczba mrówek niewolników maleje, zbójnica krwista znowu udaje się na łupieżczą wyprawę po nową siłę roboczą.

Mrówcze uprawy
Żołnierze i robotnice są niepłodnymi samicami. Rodzą się bez skrzydeł. Robotnice, osiągające najczęściej mniejsze rozmiary niż żołnierze, odpowiadają za budowę i czyszczenie gniazda oraz utrzymanie przy życiu królowej wraz z jej potomstwem. Nowo narodzone mrówki przechodzą skomplikowany cykl rozwojowy i nad każdym jego etapem czuwają właśnie robotnice. Najpierw przenoszą jaja do specjalnych komór, gdzie czyszczą je i zraszają ich powierzchnię śliną. Po wykluciu się larw robotnice muszą dostarczać im pożywienie. Larwy większości gatunków tkają wokół siebie ochronny kokon i dopiero wewnątrz niego przeobrażają się w poczwarki. Robotnice przenoszą kokony do suchych i ciepłych komór. Tam z poczwarek wykształcają się dorosłe mrówki. Robotnice wynoszą też larwy i poczwarki na powierzchnię, żeby się ogrzały, a potem z powrotem skrywają je w głębi kopca. W zależności od gatunku wielkość robotnic waha się od 1 do 30 milimetrów. Oprócz opieki nad mrówkami w ich kolejnych stadiach rozwoju robotnice zajmują się również dostarczaniem pożywienia dla całej społeczności. Choć bardzo słabo widzą, a niektóre gatunki są nawet całkowicie ślepe, znakomicie wywiązują się z tego zadania. Robotnice gatunków drapieżnych polują na larwy, gąsienice i inne drobne żyjątka. Zdobycz może zostać w całości przyniesiona do gniazda przez grupę mrówek lub podzielona i dostarczona tam w kawałkach. Te gatunki, które preferują pokarm roślinny, zakładają spichlerze wypełnione na przykład nasionami. Robotnice zajmują się też... hodowlą roślin i zwierząt. Dla niektórych mrówek podstawowym pożywieniem jest słodka wydzielina mszyc. Robotnice ochraniają więc mszyce i dostają od nich w zamian pokarm. Mrówka zbliża się do odwłoku swojej podopiecznej i dotyka go czułkami. Po chwili wypływa z niego kropla słodkiej substancji. Niektóre gatunki sprowadzają mszyce do swojego gniazda i tam je hodują. Hodowla polega również na eliminowaniu osobników opanowanych przez pasożyty. Pośród mrówek, które wolą płynne pożywienie, na szczególną uwagę zasługują północnoamerykańskie mrówki miodne. Niektóre z ich robotnic pełnią funkcję żywych beczek. Przez całe życie wiszą u sklepienia komory i magazynują w rozrośniętych odwłokach słodkie wydzieliny roślin dostarczane przez inne robotnice. Z czasem odwłoki mogą rozdąć się nawet do wielkości ziarna grochu. Do takiego sposobu przechowywania płynów przystosowały się też różne gatunki mrówek żyjących na pustynnych obszarach całego świata. Entomolodzy odkryli również gatunki mrówek, które w podziemnych komorach hodują grzyby: przygotowują odpowiednie podłoże i systematycznie doglądają upraw. Tak postępują na przykład zamieszkujące Amerykę Południową mrówki Atta. Te niewielkie owady, osiągające zaledwie 11 milimetrów długości, potrafią poczynić bardzo duże szkody w tamtejszych uprawach. Robotnice całymi chmarami nachodzą pola i mocnymi narządami gryzącymi bez trudu wycinają kawałki z młodych roślin. W ciągu doby jedna mrówcza rodzina może zebrać trzy kilogramy takich kawałków. Wszystkie znoszone są do gniazda, gdzie robotnice przeżuwają je, przygotowując podłoże, na którym później wyrosną grzyby z charakterystycznymi małymi główkami. Potocznie nazywa się je mrówczą kapustą. Zadaniem żołnierzy jest obrona społeczności mrówek. Natura wyposażyła mrówczych żołnierzy w duże głowy i mocne szczęki. Imponująco wygląda żołnierz peruwiańskiego gatunku Eciton rapax, który mierzy 13 milimetrów długości i ma niezwykle silne narządy gryzące. Istnieją też mrówki, których żołnierze zamykają wejście do gniazda nieproporcjonalnie wielkimi głowami. Jeżeli do wnętrza chce się dostać robotnica tego gatunku, musi dotknąć czułkami głowy żołnierza. Mrówka rozpoznaje członków swojej społeczności po zapachu i otwiera wejście. Inaczej zachowują się żołnierze drapieżnych mrówek wędrownych, siejących postrach w niektórych rejonach Afryki, Ameryki Południowej i Azji. Mają za zadanie ochraniać pochód przemieszczających się owadów. W środku maszeruje królowa i małe robotnice niosące poczwarki, otaczają je nieco większe robotnice, a na zewnątrz idą żołnierze. Gdy pochód zatrzymuje się, wszystkie mrówki gromadzą się wokół królowej.
Pożyteczna rudnica
Prezentację najbardziej znanych i najciekawszych gatunków mrówek zaczniemy od rudnicy. Jej gniazdo bardzo trudno przeoczyć. Rudnica wznosi na powierzchni ziemi kopiec o rozmiarach dochodzących do dwóch metrów wysokości i pięciu metrów szerokości. Buduje go z suchych gałęzi i szpilek drzew iglastych. Rudnicę najłatwiej spotkać w zacienionych zakątkach lasów iglastych i mieszanych. Osiągające od sześciu do dziewięciu milimetrów długości robotnice polują na larwy i gąsienice, nie gardzą jednak wydzieliną mszyc i sokami roślin. Poszukując pokarmu, rudnica przeczesuje nie tylko poszycie lasu, ale dociera nawet w korony drzew. Mrówki rudnice są tak sprawnymi łowcami, że drzewa, w pobliżu których znajdują się ich kopce, nie muszą obawiać się szkodników. Naukowcy zidentyfikowali dwie formy mrówki rudnicy: tak zwaną poliginiczną i monoginiczną. W pierwszym przypadku w jednym gnieździe żyje kilka królowych, w drugim tylko jedna. Gdy w mrowisku formy poliginicznej następuje przeludnienie, część robotnic i królowych przenosi się do najbliższego odpowiadającego im miejsca. Często wokoło dużego kopca matki można zauważyć drobniejsze gniazda przez cały czas utrzymujące z nim kontakt.

Pewne gatunki mrówek większą część życia pędzą pod ziemią. Czyni tak na przykład podziemnica zwyczajna. Te mało ruchliwe owady przebywają najczęściej pod powierzchnią gruntu, gdzie troskliwie opiekują się mszycami żerującymi na korzeniach roślin. Podziemnice żywią się ich wydzieliną.

W marcu królowe mrówki rudnicy składają jaja. Z pierwszej partii rozwijają się uskrzydlone samce i samice, które w maju odbywają lot godowy. Zapłodnione królowe form poliginicznych starają się wedrzeć do mrowiska tej samej formy. Czasem giną w walce z krewniaczkami. ale taki system odmładzania garnituru królowych zapewnia teoretycznie nieskończenie długie istnienie mrowiska. Królowe form monoginicznych dostają się do mrowisk pokrewnych gatunków, zabijają tamtejszą królową i oddają własne jaja pod opiekę obcych robotnic. Przez pewien czas w gnieździe żyją dwa gatunki mrówek. Z czasem jednak pierwotne właścicielki wymierają. Rudnica to bardzo pożyteczny owad. Oczyszcza lasy ze szkodników drzew. Zagrożenie dla drzew stanowi natomiast inny gatunek rozpowszechniony w Europie  gmachówka drzewo żerna i jej bliska krewniaczka gmachówka koniczek. Ta ostatnia jest największą mrówką spotykaną na naszym kontynencie. Dorasta nawet do 15 milimetrów długości. Gmachówki wygryzają gniazda w pniach zarówno uschłych, jak i żywych drzew, najczęściej iglastych. Kolonia gmachówek może wydrążyć gniazdo o wysokości nawet 10 metrów, które wnika aż do korzeni drzewa. Mrówki tego gatunku odżywiają się spadzią i nadgryzają młode pędy drzew liściastych, aby zlizywać wypływające soki. Na terenach górzystych gmachówka koniczek potrafi osiedlić się w drewnianych budynkach wzniesionych na skraju lasu. Wtedy wygryza na przykład wnętrze belek tworzących werandę. Bardzo licznie występuje też w Europie hurtnica pospolita. Można ją spotkać w ogrodach, lasach, na drogach i polach. Jej cechą charakterystyczną jest zdolność przystosowania się do warunków 'nowych. Buduje gniazda w ziemi (wtedy na wierzchu wznosi kopiec), pod płaskimi kamieniami, na starych pniakach lub wewnątrz nich, a nawet w szczelinach pomiędzy kostką brukową.

W bardzo oryginalny sposób budują swoje gniazda mrówki tkaczki. Robotnice tego gatunku zszywają liście drzew za pomocą nici wytwarzanych przez larwy. Grupa mrówek przyciąga rosnące w pobliżu liście i łączy ich brzegi w ten sposób, że powstaje wiszący nad ziemią kokon. Jeśli tkaczki nie mogą dosięgnąć potrzebnego im liścia, łączą się i tworzą żywy pomost. W miarę rozwoju kolonii gniazdo jest powiększane.

Pośród egzotycznych gatunków mrówek bez wątpienia największą sławę zdobyły mrówki wędrowne. Co pewien czas cała społeczność rusza w drogę. Zabijają niemalże wszystkie żywe organizmy, na które natrafią. Likwidują też mrowiska innych gatunków i wspinają się na drzewa, niszcząc gniazda innych błonkówek. Jeżeli dotrą do wiosek zamieszkanych przez ludzi, tubylcy na jakiś czas po prostu opuszczają domostwa. Po przejściu mrówek przy życiu nie pozostanie nawet mysz czy szczur. Ludzie, uciekając przed inwazją, zabierają z wioski zwierzęta domowe, bo dla nich mrówki też nie mają litości. Wędrówki tych drapieżnych owadów powtarzają się cyklicznie i trwają kilkanaście dni. Kończą się dłuższym postojem, podczas którego królowa składa jaja. Nie tylko kopce Termity (inaczej bielce), chociaż należą do innego niż mrówki rzędu (nazwanego właśnie termitami), mają wiele wspólnych z nimi cech. Także u tych owadów występuje wyraźny podział na formy bezskrzydłe, niezdolne do rozmnażania się (robotnice i żołnierze), oraz uskrzydlone  płodne samce i samice. Termity podobnie jak mrówki żyją w gniazdach, które same budują i później ochraniają. Do tej pory naukowcy wyróżnili około dwóch tysięcy gatunków termitów. Zdecydowana większość z nich zamieszkuje Azję, Afrykę i Australię, ale nieliczne gatunki spotykane są też w południowej Europie. Tak jak u mrówek najważniejszym lokatorem termiciego gniazda jest królowa (matki niektórych gatunków potrafią osiągać nawet 100 milimetrów długości). Po odbyciu lotu godowego para termitów traci skrzydła i znajduje odpowiednie miejsce do założenia nowego gniazda. Niektóre gatunki zakopują się w ziemi. Następnie dochodzi do kopulacji i zapłodniona samica składa jaja, z których wylęga się pierwsze pokolenie robotnic i żołnierzy. Królowa traci zdolność samodzielnego odżywiania się. Zamienia się w żywą fabrykę jaj. Jej odwłok może mieć nawet trzy centymetry szerokości. Leży zamurowana w komorze i utrzymuje się przy życiu tylko dzięki troskliwej opiece robotnic, które ją karmią i zwilżają jej ciało. W ciągu życia królowa produkuje kilka milionów jaj. Owady te nie gardzą też żywymi częściami roślin, wyrządzając szkody na polach, plantacjach trzciny cukrowej lub w sadach. Dzięki wiciowcom żyjącym w ich przewodzie pokarmowym termity trawią celulozy. Niektóre gatunki podobnie jak mrówki zajmują się hodowlą grzybów. Gniazda termitów kojarzą nam się z wysokimi kopcami, ale wiele gatunków buduje1 zupełnie inne konstrukcje. Niektóre kolonie mieszkają pod ziemią, inne wznoszą kuliste gniazda wysoko w koronach drzew. Budulcem, jakiego używają termity, jest zmieszana ze śliną ziemia, części roślin, a nawet ich własny kał. Gniazdo zawsze dostosowują do panujących w danym miejscu warunków, takich jak na przykład wilgotność gleby czy poziom wód gruntowych. Centralnym miejscem gniazda jest zawsze komora królewska. Wokół niej mieszczą się komory przeznaczone dla jaj lub bardzo młodych larw. Dalej żyją starsze larwy i formy uskrzydlone, które jeszcze nie opuściły kolonii. U gatunków hodujących grzyby w tej zewnętrznej warstwie znajdują się komory z plantacjami. Gniazdo ma system korytarzy i szybów wentylacyjnych, a całość otacza warstwa izolacyjna i ochronna. Wewnątrz panuje mikroklimat o dość stałej temperaturze i wilgotności. W komorach wilgotność powietrza waha się w granicach 9095 procent. Owady utrzymują ją dzięki zwilżaniu śliną ścian. Takie specyficzne warunki sprawiają, że każde uszkodzenie gniazda grozi zagładą wszystkich zamieszkujących je termitów. Dlatego nawet najmniejsze zniszczenia są błyskawicznie naprawiane.
Termit wojowniczy
Naukowcy długo głowili się nad tym, jakie czynniki sprawiają, że z jednych jaj termitów wykluwają się bezskrzydłe robotnice i żołnierze, a z innych osobniki zdolne do rozmnażania się. Okazało się, że ostateczne przeobrażenie larwy zależy od pokarmu, jaki dostaje. Jeżeli zostanie do niego dodana wydzielina gruczołów głowowych osobników dorosłych, powstanie forma płciowa. Natomiast nadmiar białka w pokarmie sprzyja zakończeniu cyklu rozwojowego na postaci żołnierza. Żołnierze termitów zajmują się oczywiście obroną kolonii. Atakującymi mogą być mrówki, ptaki, a nawet ssaki. Zniszczenie kolonii termitów nie jest jednak prostym zadaniem. Jedno gniazdo może skupiać kilka milionów osobników, z których znaczna część to doskonale wyposażeni do walki wojownicy. Na przykład żołnierze gatunku Rhino termidae mają zbiorniki z substancją paraliżującą, która zajmuje 35 procent objętości ich ciała. Niektóre gniazda mogą więc trwać przez dziesiątki lat. Na terenach tropikalnej Afryki najbardziej rozpowszechniony jest termit wojowniczy o łacińskiej nazwie Termes  bellicosus. To on właśnie wzbogaca krajobraz niemal bezdrzewnych stepów o charakterystyczne, widoczne z daleka kilkumetrowe piramidy. Królowa osiąga długość sześciu centymetrów i dziennie składa do 30 tysięcy jaj. W czasie rójki formy uskrzydlone mogą odlatywać od gniazda na odległość nawet 1 kilometra. Jednak tylko nielicznym udaje się założyć nową rodzinę. Większość pada łupem zwierząt owadożernych oraz tubylców, dla których smażone termity są największym przysmakiem. Dwa gatunki termitów zamieszkują też południową Europę. Reticulitermes lucifugus żyje przeważnie w starych pniakach sosnowych, ale potrafi również wyrządzać poważne szkody w budowlach drewnianych. Jego gniazda bywały przyczyną zawalenia się domów. Calotermes JIavicollis także zamieszkuje martwe drzewa i drewniane konstrukcje, ale jego gniazda są mniejsze niż lucifugus a i liczebność kolonii nie przekracza 500 osobników. Naukowcy wnikliwie obserwują życie społeczeństw' mrówek i termitów, znajdując coraz to nowe interesujące fakty. Nie wszyscy podzielają entuzjazm badaczy. Dla wielu ludzi owady te są tylko szkodnikami, które należy tępić. Tak w Europie traktuje się na przykład termity' Reticulitermes lucifugus i mrówki faraona (które wbrew nazwie pochodzą z Indii). Najczęściej zapominamy jednak, że w dużym stopniu sami jesteśmy winni kłopotom, jakie z nimi mamy. Termity rozszerzają swój zasięg występowania przenoszone przez człowieka wraz z drewnem. Mrówki faraona dotarły do naszych domów z transportami owoców i roślin tropikalnych. W nowym środowisku, starały się po prostu przeżyć. Natomiast rodzime szkodniki z rzędu błonkówek często rozmnażają się w nie kontrolowany sposób dlatego, że człowiek zakłócił równowagę leśnych ekosystemów.

Niektóre termity wypracowały bardzo specyficzne sposoby wałki z intruzami. Istnieje gatunek, który obrzuca napastnika własnym kałem. Przyrodnicy opisali też żołnierzy termitów zdolnych do wystrzeliwania specjalnych krępujących sieci. Walczące owady wyrzucają podobny do parafiny płyn, który szybko zastyga, zaklejając narządy gębowe i krępując kończyny przeciwnika.

 

 

 

Musisz się zarejestrować aby dodawać komentarze.

Kursy walut


Strona naszkraj.info powstała aby skupić w jednym miejscu ciekawostki o codziennym życiu, ciekawostki z polski i ze świata, skupia ona również informacje z polski a także świata. Zachęcamy zatem do czytania artykułów z dziedziny: informacje z polski oraz ciekawostki. Jeśli lubisz pisać, lub znasz jakąś ciekawą informację możesz ją opisać na naszej stronie, wystarczy że się zalogujesz i możesz korzystać nieograniczonych narzędzi dających możliwość dodawania artykułów w naszym serwisie.



opinie

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych w naszych serwisie, dostosowania go do indywidualnych potrzeb każdego użytkownika, jak również dla celów reklamowych i statystycznych korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies użytkownik może kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej.

Akceptuję ciasteczka z tej witryny.

EU Cookie Directive Module Information