Zmysł dotyku
Zmysły są niezbędnym przenośnikiem, który ze względu na swoje właściwości przekazuje organizmowi informacje o niektórych fizycznych (widzenie, słyszenie, wrażliwość na ciężar przedmiotów, dotyk) lub chemicznych (smak, zapach) aspektach otoczenia. Bardzo często brak jednego z tych pięciu zmysłów wyrównuje zwiększona wrażliwość pozostałych.
Dotyk
Skóra jest narządem zmysłu dotyku. Dotyk umożliwia człowiekowi zgromadzenie dużej liczby ważnych informacji o charakterystycznych cechach ciała, jego postaci, masie, konsystencji i temperaturze.
Fizjologia dotyku
Skóra składa się z 2 zachodzących na siebie warstw naskórka (warstwa zewnętrzna) i skóry właściwej (warstwa wewnętrzna). Pod skórą właściwą znajduje się bogata w zakończenia nerwowe tkanka podskórna. Skóra pozwala na odbieranie 3 bardzo różniących się od siebie doznań dotykowych, termicznych oraz bólowych. Odbieranie bodźców dotykowych jest uwarunkowane przez receptory. Największe z nich (11,5 mm) ciałka Paciniego znajdują się w głębokich warstwach skóry właściwej, w rozcięgnach mięśni i w okostnej wokół stawów. Ich bardzo duże skupiska znajdują się w skórze palców i dłoni. Te ciałka pozwalają na odczuwanie ucisku (odczuwanie ciśnienia), kiedy mamy na sobie zbyt ciasne ubranie lub buty. Ciałka nazywane ciałkami Meissnera są dużo mniejsze (zaledwie 0,1 mm). Znajdują się one przede wszystkim na powierzchni dłoniowej ręki (dłoń i spód palców) oraz na podeszwie stóp. W tych właśnie strefach mieści się zmysł dotyku, który pozwala oceniać właściwości powierzchni przedmiotów. I wreszcie ciałka, zwane ciałkami Ruffiniego, rozsiane między naskórkiem a skórą właściwą, dostarczają informacji, z którego dokładnie punktu ciała pochodzi bodziec powstały na skutek doznania, niezależnie od jego charakteru. Odbieranie bodźców cieplnych podlega ocenie zakończeń nerwowych (termoreceptorów) i niektórych ciałek (ciałek Krauzego, Golgiego i Mazzoniego). Wrażliwość na ciepło różni się od właściwości na zimno: u osoby dorosłej liczba ciałek odpowiedzialnych za wrażliwość na ciepło waha się od 0 do 3 na cm2 skóry, podczas gdy liczba ciałek wrażliwych na zimno wynosi 623 cm2. Ból postrzegany jest dzięki wolnym zakończeniom nerwów, w których nie ma ciałek. Owe zakończenia tworzą punkty bolesne na ucisk, które są niezależne od punktów związanych z odczuwaniem ciepła i zimna. Liczba zakończeń jest zmienna i w zależności od miejsca wynosi 50 200/cm2.
Anatomia skóry
Skóra, będąca prawdziwą powłoką ochronną, pokrywa całą powierzchnię ciała, co stanowi około 1,6 m2 (tę wartość oblicza się z tabel, uwzględniających wzrost i masę ciała).Jej bezpośrednim przedłużeniem w naturalnych otworach (nozdrza, usta, odbyt itd.) są błony śluzowe. Znajdując się nieustannie w kontakcie z czynnikami zewnętrznymi, którym musi się przeciwstawiać (zimno, zanieczyszczenia, drobnoustroje itd.), skóra jest główną osłoną organizmu: pod wpływem wieku lub chorób przechodzi poważne przemiany.
Naskórek:
jest warstwą najbardziej zewnętrzną. Naskórek jest cienki, przezroczysty, nie zawiera naczyń krwionośnych i nieustannie się odnawia. Tworzą go komórki nabłonkowe, ułożo Mj ne w liczne, nakładające się na siebie warstwy, tak jak liście krwawnika pospolitego. Nowe komórki głębiej położonych warstw wydobywają się stopniowo na powierzchnię, podczas gdy warstwy znajdujące się w najbardziej zewnętrznej części składają się z komórek martwych, które są stopniowo eliminowane (złuszczanie naskórka).Pod naskórkiem znajduje się cienka warstwa komórek (1 2 ^m grubości), która nosi nazwę warstwy podstawnej. Dzięki niej możliwe jest nieustanne odnawianie komórek. Nie mogąc pobierać substancji odżywczych z naczyń krwionośnych, których nie zawiera, naskórek czerpie je z warstwy położonej niżej skóry właściwej.
Skóra właściwa
jest elastyczną, odporną warstwą tkankową utworzoną z tkanki łącznej. Jej zewnętrzna powierzchnia, tzn. ta, która styka się z warstwą głęboką naskórka, zawiera wypustki nazywanych brodawkami. Są one obficie unerwione i unaczynione. Układają się w wypukłości, które, zwłaszcza na poziomie dolnej powierzchni koniuszków palców, tworzą linie o charakterystycznym rysunku, który jest indywidualną właściwością każdego człowieka. To właśnie na tej właściwości anatomicznej opiera się idea pobierania odcisków palców.
Pigmentacja skóry
Poza różnymi rodzajami pigmentacji, zabarwienie skóry może się zmieniać u jednej i tej samej osoby. Nasz wygląd dobry lub zły jest odzwierciedleniem stanu zdrowia i nawet niewielkie zakłócenia w funkcjonowaniu organizmu wystarczą, żeby zaczęły się kłopoty. Skóra, która jest w dobrym stanie i zawiera prawidłową ilość pigmentu, szybko i równomiernie opala się na słońcu dzięki melaninie zawartej w komórkach warstw wchodzących w skład naskórka. Pod wpływem słońca te komórki odkształcają się i zajmują więcej miejsca, umożliwiając ujawnienie się barwnika, co nadaje skórze kolor brązowy.
Pod skórą właściwą znajduje się tkanka podskórna łączna, bogata w komórki zawierające tłuszcz (podściółka tłuszczowa). Jej zadaniem jest ochrona narządów wewnętrznych przed urazami i zimnem. Poza tym jest ona swojego rodzaju magazynem energii, do którego organizm może sięgać w razie potrzeby (to właśnie podskórna tkanka łączna zanika w pierwszej kolejności w czasie odchudzania).
Powłoki zewnętrzne
czyli przydatki skóry. Tym mianem określa się włoski na skórze, paznokcie i włosy. Niemal cała powierzchnia skóry, z wyjątkiem dłoni i podeszew stóp, jest pokryta włosami. Włosy na skórze, a zwłaszcza na głowie, zawdzięczają swój kolor obecności melaniny. Z wiekiem ilość tego barwnika zmniejsza się, a włosy stają się białe (siwienie włosów).Włosy pokrywające skórę są zrogowaciałymi, nitkowatymi tworami wyrastającymi ze skóry. Część włosa znajduje się na powierzchni (łodyga włosa), a część schowana jest w skórze właściwej (korzeń). W dolnej części korzenia, nazywanej mieszkiem włosowym, znajduje się brodawka z zakończeniami nerwowymi i naczyniami. Włosy pokrywające skórę, tak jak i włosy na głowie, regularnie się odnawiają. Normalnie traci się około 30 włosów dziennie. Ich żywotność wynosi 910 miesięcy, natomiast długość życia włosów brwi wynosi 5 miesięcy. Niektóre włosy, te grubsze, są wyposażone w niewielkie mięśnie prostowniki włosa. W czasie pracy te mięśnie wydzielają pewną ilość ciepła, żeby chronić skórę przed zimnem. Paznokieć jest zrogowaciałym tworem osadzonym w fałdzie skóry właściwej bruzdzie paznokciowej. Opiera się dolną powierzchnią na powierzchni różowej paliczka palca; nazywa się to łożyskiem paznokcia. Jego tylny koniec korzeń stanowi część żywotną, która nieustannie się rozrasta. Korzeń znajduje się przede wszystkim pod skórą, z wyjątkiem obrączki (obrąbka naskórkowego paznokcia).Szybkość, z jaką rośnie paznokieć, jest różna u różnych osób, ale można szacować, że wynosi ona około 1 mm tygodniowo.
Gruczoły łojowe
Wydzielają łój, substancję chroniącą skórę, a także naoliwiającą włosy. Są rozsiane na całym ciele, z wyjątkiem dłoni, podeszew stóp, żołędzi, wewnętrznej powierzchni napletka i wewnętrznej powierzchni warg sromowych mniejszych.
Gruczoły wydzielające lub wytwarzające pot
Znajdują się one w zgrubieniu skóry właściwej; z powierzchnią skóry łączy je mały kanalik, którego wolny koniec tworzy ujście. Dzięki nim możliwe jest usuwanie potu bezbarwnego płynu o słonym smaku, którego skład chemiczny jest zbliżony do składu moczu (98% wody, chlorki, fosforany, siarczany, mocznik). Poza tym, pot zawdzięcza swój zapach niewielkiej ilości kwasu mrówkowego i kwasów tłuszczowych w stanie lotnym. Pot sam w sobie nie ma żadnego zapachu i dopiero jego utlenianie na świeżym powietrzu nadaje mu charakterystyczną woń z zewnątrz (bodźce mechaniczne, chemiczne, termiczne, dotykowe itd.) oraz informacje dochodzące z koordynujących, zwłaszcza do międzymózgowia, skąd wychodzą reakcje związane z układem autonomicznym. Po lewej: badanie wrażliwości na światło. Skóra reaguje na bodźce zewnętrzne (jak również wewnętrzne), a wpływ tych bodźców można kontrolować przy zastosowaniu różnych metod badań. Te reakcje są związane z ochronną rolą skóry. Wreszcie zadaniem gruczołów wydzielających lub wytwarzających pot jest usuwanie z ciała toksyn, zwłaszcza tych, które pochodzą ze spalania wewnątrzkomórkowego (mocznik); tym samym przychodzą one w sukurs nerkom.
Do czego służy pot? Ciało nieustannie usuwa pewną ilość potu w postaci mikroskopijnych kropelek, które parują z prędkością około 800 ml/24h.W przypadku obfitego pocenia się, kropelki te stają się większe, a w miarę jak wydzielanie potu nasila się, ilość mocznika się zmniejsza, ale jego stężenie rośnie. Pot pełni ważną rolę regulatora temperatury ciała: przez parowanie, zabiera z ciała pewną ilość ciepła, pozwalając organizmowi na utrzymanie stałej temperatury. Dlatego też, im bardziej wzrasta temperatura ciała, tym obfitsze staje się wydzielanie potu.
Dlaczego skóra reaguje?
Skóra nieustannie przyjmuje wszelkiego rodzaju informacje z zewnątrz (bodźce mechaniczne, chemiczne, termiczne, dotykowe itd.) oraz informacje dochodzące z organizmu (zmiany środowiska organicznego naszego ciała). Te informacje są przekazywane do ośrodków koordynujących, zwłaszcza do międzymózgowia, skąd wychodzą reakcje związane z układem autonomicznym. W tym procesie na uwagę zasługują pierwszorzędowe powiązania, jakie istnieją między skórą a śródmózgowiem (mózgiem), dzięki ośrodkowemu i obwodowemu układowi nerwowemu. Jako przykład może posłużyć przypadek reakcji skórnych o podłożu czysto psychologicznym. Można powiedzieć, że niektóre choroby skóry są chorobami dróg odruchowych na tle nerwowym, często nawet mających swój początek w ośrodkowym układzie nerwowym. Impulsy wychodzą od skóry i wracają do niej, ale w międzyczasie przechodzą przez ośrodki nerwowe. Niekiedy impulsy wychodzą bezpośrednio z ośrodków nerwowych. A jeszcze czasami reakcje skórne reakcje narządów wewnętrznych łączą się ze sobą (astma, wyprysk, za palenie okrężnicy, pokrzywka itd.). Tę korelację tworzy układ autonomiczny. Czynniki chorobotwórcze mogą pochodzić albo z zewnątrz albo z wewnątrz i w tym drugim przypadku dosięgają one najgłębszych warstw skóry. Można więc mówić o patologii skórnej pochodzenia mezenchymalnego i naczyniowego (zmiany wywołane przez posocznicę (zakażenie septyczne), dur, niektóre choroby reumatyczne, a także zmiany chorobowe wywołane reakcją alergiczną, np. pokrzyw ka). We wszystkich tych przypadkach czynnik chorobo twórczy atakuje od wewnątrz, tzn. przez skórę właściwą i przechodzi przez drogi odruchowe. Istnieje również cała patologia skórna wtórna wobec chaotycznych reakcji narządów odpowiedzialnych za wytwarzanie krwinek czerwonych (narządów krwiotwórczych) oraz układu nazywanego układem siateczkowo śródbłonkowym. Ale nawet w tym przypadku (z wyłączeniem pewnych czynników chorobotwórczych, jak np. wirusów), wydaje się, że można zakwestionować zjawisko reakcji ze układu autonomicznego.
Patologia skóry. W rzeczywistości cała patologia skóry polega na reakcjach organicznych o swoistym lub ogólnym podłożu. Chodzi tu o reakcje adaptacyjne, swoim zasięgiem znacznie wykraczające poza cel, dla którego zostały wyzwolone (obrona tkanki przed czynnikami chorobotwórczymi), ponieważ bodziec początkowy był szczególnie gwałtowny lub długotrwały albo układ obronny, z jakiejś przyczyny, reaguje swoiście.
