Od anarchii po stratyfikację społeczną
Nasz świat bezustannie się zmienia. Powstają różne konflikty, w niektórych miejscach pogłębiają się różnice społeczne. Również rozwój nowoczesnych technologii i globalizacja wkraczają w nasze życie, wciąż je zmieniając. Socjologia stara się odpowiedzieć na pojawiające się pytania: Dlaczego zmieniają się warunki życia? Jak żyli nasi przodkowie? Dokąd zmierza cywilizacja? Socjologia bada życie społeczne, grupy, całe społeczności i interesuje się zachowaniem w kontekście społecznym.
ANARCHIA to kierunek rozwoju społeczeństwa pozbawionego jakiejkolwiek władzy i organizacji zwierzchniczej. Człowiek ma maksymalną wolność, nie musi poddawać się normom, regułom, konwencjom czy prawom. Anarchia jest radykalnym odrzuceniem jakiejkolwiek władzy, np. państwowej. Odrzuca również presję moralną, regulującą nasze zachowania.
BIEDA uważana jest za jeden z najpoważniejszych problemów globalnych. Istnieją bardzo różne definicje biedy. Ekstremalna bieda jest najbardziej krytycznym stadium, w którym ludzie nie mają zapewnionych podstawowych potrzeb, jak np. jedzenie, woda i dach nad głową.
BIUROKRACJA posiada kilka definicji. W jednej z nich jest to synonim opieszałości, stopnia komplikacji i nieprzejrzystości postępowania administracyjnego dla klienta. W politologii termin ten określa władzę sprawowaną za pośrednictwem mianowanych urzędników. Socjologia postrzega ją jako usiłowanie racjonalnego rządzenia wielkimi organizacjami. Decyzje podejmowane są według ogólnych, niespersonalizowanych praw i wydawane są przez odpowiednio wyszkolony personel (np. urzędników).
EFEKT AUREOLI dotyczy wyobrażeń człowieka o innych osobach. Człowiek często konstruuje opinie na podstawie wrażenia, co oznacza, że jeśli ktoś oddziałuje na niego pozytywnie, jego zachowanie również jest dla niego pozytywne. Ta opinia w ponad połowie opiera się na wyglądzie (ubiorze, uczesaniu, dodatkach, makijażu itd.) drugiej osoby. Efekt aureoli jest jednym z błędów, które można popełnić, opierając się wyłącznie na pierwszym wrażeniu. Opiera się na stereotypach, uproszczeniach i uogólnieniach.
ELITA pierwotnie określano tak dobra szczególnej jakości. Pod koniec XVIII w. wyraz ten zaczął być stosowany wobec wysoko postawionych grup społecznych. Aby istniała elita, muszą również istnieć różnice społeczne. Istnieje wiele teorii elit, którymi zajmowali i stale zajmują się najlepsi socjolodzy.
ETNICZNA GRUPA nie może być mylona z narodem czy narodowością. Ludzi z tej samej grupy etnicznej łączy kultura i poglądy, które odróżniają ich od innych. Najczęściej grupy etniczne mają różne języki, historię, pochodzenie, religię oraz stylem ubioru i ozdabiania ciała. Należność do danej grupy etnicznej określana jest na podstawie autoidentyfikacji dana osoba identyfikuje się z daną l grupą etniczną.
FEMINIZM ma na celu zwrócenie uwagi na problem dyskryminacji kobiet. Jego początki sięgają XVIII w., do tego czasu nosił nazwę „ruch kobiet”. Pierwsze feministki walczyły o włączenie praw kobiet do praw człowieka i o poprawę warunków życia kobiet. Dzięki ruchom sufrażystek kobiety uzyskały np. prawo wyborcze.
FOKUSOWA GRUPA czyli zogniskowany wywiad grupowy, jest jedną z technik np. agencji reklamowych. Na podstawie określonych kryteriów wybierana jest grupa od 8 do 10 osób, z którymi moderator prowadzi dyskusję. Rozmowa może być obserwowana przez lustro weneckie lub nagrywana na kamerę wideo. Dyskusja jest (zazwyczaj) nagrywana, a następnie analizowana przez specjalistów. Za pomocą tej techniki można odkryć motywy danego zachowania, powody braku zainteresowania danym produktem, można również testować popularność danego produktu itd.
GENDER jest to po jęcie oznaczające płeć kulturową lub płeć społeczną, w odróżnieniu od płci biologicznej. Jest to konstrukt społeczny, odbijający oczekiwania związane z rolami mężczyzn i kobiet w społeczeństwie.
GOSPODARSTWO DOMOWE to jedna osoba lub więcej zamieszkujących w danym miejscu. Nie jest to synonim rodziny, chociaż większość gospodarstw domowych zamieszkana jest przez krewnych. W gospodarstwie domowym mogą również mieszkać przyjaciele lub obcy sobie współmieszkańcy. Z gospodarstwem domowym wiąże się wiele czynności, jak np. przygotowywanie posiłków, sen, odpoczynek itp. Liczebność i struktura gospodarstw domowych określana jest w ramach spisów ludności.
GRUPA to najczęściej używane pojęcie socjologiczne. Najmniejsza grupa to dwie osoby, największa to społeczeństwo. Za jej pośrednictwem socjolodzy badają zachowania społeczne człowieka. Każdy z nas od narodzin aż do śmierci porusza się w różnych grupach, do niektórych wstępuje, inne opuszcza.
INTERAKCJA SPOŁECZNA to jeden z podstawowych elementów systemu społecznego. Opisuje czynności jednej osoby, które wpływają na otoczenie. Do interakcji społecznych należy konflikt, komunikacja, konfrontacja, zamiana, kontrola itp.
KASTA i system kast pochodzi z Indii. Jest to bardzo dokładne podzielenie społeczeństwa na grupy, do których przynależy się od urodzenia. Nie można zmienić kasty w ciągu życia. Dziś system kastowy jest w Indiach oficjalnie zakazany, jednak ludzie często nadaI żyją według jego zasad.
KIBUC to izraelska osada, w której wszystko należy do wszystkich. To, co ludzie zarabiają poza społeczności, inwestują w osadę, aby zapewnić potrzeby wszystkich mieszkańców osady. Dzieci są tu wychowywane wspólnie. Kibuce stały się schronieniem Żydów uciekających przed Holocaustem. Od lat 80. myśl socjalistycznej równości przestawała podobać się niektórym mieszkańcom kibuców i ok. 50% młodych osób odeszło do miast. W Izraelu nadal istnieje ok. 260 kibuców.
KSENOFOBIA to strach przed nieznanym. Często termin używany jest w od niesieniu do strachu przed obcymi czy cudzoziemcami. Konkretnymi przejawami ksenofobii są wrogie zachowania w stosunku do osób innej rasy, narodowości, innego wyznania, kultury, tradycji itp. Wraz z rasizmem stanowi swoiste dopełnienie nacjonalizmu.
LUD to pojęcie o wielu znaczeniach. Oznacza populację lub grupę etniczną (np. lud Indian szczepu Hopi). Używany jest w stosunku do grup, w Europie nazywanych narodami. Dawniej nazywano tak również mieszkańców wsi, w romantyzmie mówiono, że to społeczność wspólnej krwi i ziemi. Określeniem „prosty lud” można oznaczyć niższe klasy społeczne. Z politologicznego punktu widzenia są to mieszkańcy kraju, dysponujący prawem wyborczym.
MONOGAMIA jest rodzajem związku, w którym jeden mężczyzna związany jest trwale z jedną kobietą. Dziś dopuszcza na jest tzw. monogamia seryjna, w której dopuszczana jest zmiana partnerów, po zerwaniu poprzednich związków.
MOTŁOCH to pojęcie pojawiające się często w źródłach historycznych. Jest to termin nienaukowy, silnie negatywnie nacechowany. Warstwa ta wyróżnia się od reszty społeczeństwa swoją agresją, egoizmem i brakiem kultury. Są to osoby z najniższych warstw społecznych
MYSTERY SHOPPING jest jedną z technik badania rynku. Mystery shopper to rodzaj ankietera, który udaje klienta, dzięki czemu uzyskuje informacje o produktach, technikach sprzedaży, sprzedających itd. Mystery Shopping jest metodą sprawdzania jakości pracy pracowników.
NACJONALIZM jako ideologia powstał w XVIII w. Są to poglądy i symbole wyrażające identyfikację z danym narodem. Nacjonalizm nasila się w miejscach, w których jeden naród żyje w niewoli innego państwa lub gdy członkowie kilku narodów zamieszkują ten sam kraj.
NAZIZM jest skrótem z niemieckiego Nationalsozialismus, czyli narodowy socjalizm. Było to określenie ideologii głoszonej przez Adolfa Hitlera. Konsekwencją jego polityki była ll wojna światowa.
PATRIARCHAT to forma organizacji społecznej, w której główną rolę odgrywa mąż. W takich społecznościach majątek dziedziczony jest z ojca na syna. W ogólnym, uproszczonym znaczeniu, patriarchat oznacza wyższą pozycję społeczną mężczyzn od pozycji kobiet.
QUEER jest szerokim pojęciem, obejmującym różne tożsamości seksualne LGBT, czyli lesbijki, geje, osoby biseksualne i transseksualne. Aktywiści często zwracają uwagę na brak odpowiednich pojęć tyczących się seksualności, gdyż jest ona bardzo różnorodna i ciężko definiowalna. Queer można zdefiniować jako tożsamość nieheteroseksualną.
RASIZM jest ideologią prawicowych ekstremistów. Podstawą ideologii rasistowskiej jest nierówność różnych ras, które rozróżnia się na podstawie różnych, złożonych zasad biologicznych. Krótko mówiąc, miejsce narodzin człowieka przypisuje mu pewne własności i umiejętności. Według tej ideologii władza powinna należeć do rasy nadrzędnej.
RESPONDENT to osoba, która odpowiada na pytania ankiety lub wywiadu. Respondent dosłownie oznacza „odpowiadającego”.
SOCJALIZACJA jest procesem, podczas którego człowiek poznaje wartości i normy obowiązujące w danej społeczności. Zaczyna orientować się we własnej kulturze, uczy się zachowań i ról społecznych, tworzy aktywnie swoją pozycję społeczną. Socjalizacja nie kończy się nigdy, jednak najbardziej intensywny przebieg ma w okresie niemowlęcym i we wczesnym dzieciństwie. Najważniejszą rolę w procesie socjalizacji odgrywa rodzina i szkoła.
STRATYFIKACJA SPOŁECZNA, czyli rozwarstwienie społeczne na podstawie nierównego podziały władzy, majątku, prestiżu lub atrakcyjności. W każdej społeczności istnieje nierówny podział społeczny, nie można mylić nierówności z odmiennością. Biologiczna różnorodność rozróżnia ludzi na podstawie ich odmienności fizycznej. Nie równość biologiczna pojawia się, gdy odmienności zostają zhierarchizowane, przez co jeden człowiek będzie czuł się lepszy lub gorszy od drugiego.
