Co było pierwsze: język czy muzyka?

Zachowania muzyczne były pierwszym krokiem do wzorów fonologicznych, czyli do języka, mówi prowadzący badania Andrea Ravignani z Uniwersytetu Wiedeńskiego. Wraz z kolegami skupił się na odkryciu powiązań między rozpoznawaniem związków sylab, słów i nut muzycznych. Jeżeli kilkakrotnie usłyszymy połączenie sylab tworzących wzór Do-Re-Mi, a potem nagle wzór Do-Re-Fa, postrzegamy to jako błąd, ponieważ narusza to znaną sekwencję. Małpy w normalnych warunkach nie zareagują na to tak jak człowiek. Jednak badacze wykorzystali dźwięki w paśmie naturalnym dla małp, co przyniosło pierwsze wyniki. Ten rodzaj eksperymentów obejmuje zazwyczaj prezentowanie małpom wzorów mowy ludzkiej. Stworzenie specyficznych gatunkowo bodźców podobnych do muzyki pomogło odkryć miarę postrzegania sajmiri, mówi prymatolog i współautorka badań Ruth Sonnweber. Właśnie sajmiri wiewiórcze (Saimiri sciureus), żyjące na terenach Ameryk Środkowej i Południowej, stały się obiektem badań. Są to bardzo towarzyskie zwierzęta, żyjące w grupach, które mogą liczyć nawet ponad 100 osobników. Członkowie grupy porozumiewają się za pomocą wzroku i dźwięku. Naukowcy inspirowali się „rozmowami” małp i wytworzyli system dźwięków sajmiri. Te wzory muzyczne miały właściwości akustyczne podobne do krzyku małp, ale przypominały również struktury syntaktyczne i fonologiczne, występujące w języku tureckim i wielu innych językach. Małpy podczas testów zamknięto w kabinach dźwiękowych i puszczano im grupy trzech nowych dźwięków. Między nagraniami uczeni karmili małpy owadami, aby polubiły tę czynność. Najpierw puszczali sajmiri frazy, które zawierały zależności strukturalne, a w kolejnej fazie prezentowali im nagrania z zależnościami i bez nich. Reakcję zwierząt mierzono za pomocą naruszenia modelu oczekiwań. Pokażcie się w pracy w piżamie, a wszyscy będą się za wami oglądać i patrzeć, ale na piżama party będziecie stapiać się z tłumem, wyjaśnia Ravignani. Innymi słowy, przedmiotem badań nie było samo postrzeganie, ale raczej kategorie i kontrast w ramach szerokiego kontekstu. Naukowcy odkryli, że gdy prezentowali małpom wzór niegramatyczny, czyli coś w rodzaju Do-Re-Fa, były zagubione, co oznacza, że postrzegają zależności. Nasi przodkowie zyskali tę umiejętność prostego rozpoznawania ok. 30 mln lat temu i może być ona wspólna dla człowieka i wielu innych ssaków naczelnych. Opanowanie podstawowych wzorów fonologicznych i syntaktycznych nie stanowi problemu dla sajmiri. Granice ludzkiej wyjątkowości muszą zostać przesunięte, mówi Ravignani. Według niej, odkrycie to jest zaledwie małym krokiem na długiej drodze i uczonych czeka jeszcze wiele pracy, zanim odkryją pochodzenie ewolucyjne i potencjalne związki między językiem a muzyką.

Sajmiri wiewiórcza (Saimirisciureus)-najmniejszy gatunek z rodziny piaskowatych, jej ciało mierzy 25-40 cm długości, ma owłosiony, niechwytny ogon – 35-42 cm, waży od 0,6 do 1,4 kg, w niewoli może dożyć nawet wieku 20 lat.