OD AKULTURACJI PO WZÓR KULTUROWY, CZYLI WIEDZA O KULTURZE
Kulturologia obejmuje o wiele więcej niż tylko teatr czy literaturę. Kultura to każdy przejaw działalności g człowieka przedmioty, zasady społeczne, zwyczaje, prawa oraz całkowity dorobek umysłowy. Bez kultury w tym szerokim ujęciu nie istniałaby społeczności, dzięki której ludzie przeżyli w ciężkich czasach kamienia łupanego. Chociaż często niedoceniana, właśnie ona determinuje nasze zachowania i postrzeganie otaczającego nas świata.
AKULTURACJA. W chwili, gdy dochodzi do kontaktów między dwiema kulturami, np. chrześcijańskiej i islamskiej, pojawia się proces akulturacji. Dochodzi do wzajemnego przejmowania i ujednolicania elementów z obu kultur przez jednostki (edukacja społeczna), grupy, a nawet całe warstwy społeczne. Przejmowane są nie tylko pojęcia, formy władzy, instytucje czy wartości, ale również jedzenie czy stroje.
BIOKULTUROWA ANTROPOLOGIA to nowa dziedzina traktująca kulturę jako strategię adaptacyjną. Przodkowie człowieka, w odróżnieniu od zwierzęcych konkurentów, nie byli ani wyjątkowo szybcy, ani specjalnie silni. Narzędziem do przeżycia była właśnie kultura. Uczeni opisują tę dziedzinę, jako perspektywę badawczą, która łączy empiryczne dane biologiczne z rekonstrukcją biologicznej i kulturowej ewolucji rodzaju ludzkiego. Jak powiedział francuski filozof Blaise Pascal: Człowiek to już nie bydlę, a jeszcze nie anioł
CENTRUM KULTUROWE Każda kultura ma swój fundament, centralny punkt, wokół których jest zbudowana. Centrum kulturowym może być np. budowa świątyni czy długotrwała tradycja
DEZINTEGRACJA kultury pojawia się w chwili, gdy dochodzi do rozpadu dawniej silnej społeczności. W tej chwili rozpada się również dana kultura, co przejawia się częstym występowaniem anormalnych zachowań i wahaniem kryteriów wartości. Dezintegracja kultury może być spowodowana podwyższonym poziomem migracji, a także czynnikami politycznymi i ekologicznymi. W ten sposób zanikły niektóre cywilizacje środkowoamerykańskie czy Imperium Rzymskie
ENKULTURACJA to naturalny proces, który przechodzi każdy człowiek. Wszyscy przyswajają elementy kultury, w której żyją. Jest to unikalna właściwość człowieka, która ma podłoże genetyczne.
FETYSZYZM budzi współcześnie skojarzenia erotyczne, ale portugalscy kupcy i misjonarze wprowadzili ten termin na określenie czegoś zupełnie innego. Nazywali tak zwyczaje i tradycje plemion afrykańskich, które czciły przedmioty codzienne go użytku. Folklor to zespół zjawisk kulturowych, przejawianych przez daną grupę społeczną, np. wiejską albo miejską. Jest to sposób życia, ale także muzyka, tańce, sztuka czy tradycja oralna.
HIEROFANIA to objawienie się świętości. Mircea Eliade podzielił przestrzeń na dwa typy: sacrum i profanum. Dla wielu plemion sacrum może być świątynią lub np. kamieniem, który ma moc. JĘZYK jest systemem, który służy do komunikacji i przekazywania informacji oraz kultury. Dla kulturoznawców bardzo ważna jest hipoteza SapiraWhorfa, która mówi, że człowiek widzi i rozumie świat przez pryzmat języka. Każda kultura językowa interpretuje i widzi świat trochę inaczej. Np. Eskimosi mają 18 różnych określeń na śnieg, których z pewnością nie potrzebowałoby afrykańskie plemię Buszmenów
KAZIRODZTWO zachowanie seksualne w stosunku do osoby blisko spokrewnionej. Uważa się, że stosunek seksualny z ojcem, matką czy bratem jest po prostu społecznie niedopuszczalny. Amerykański biolog Edward Wilson widzi ten problem zupełnie inaczej. Według niego tabu kazirodztwa jest zaprogramowane genetycznie, ponieważ zapobiega defektom u potomstwa. Swoją teorię poparł przykładem pochodzącym ze Chin. Współcześni rodzice chłopców często adoptują dziewczynkę, aby wychować sobie przyszłą synową. Jednak Wilson uważa, że nasze umysły są zaprogramowane, aby odczuwać minimalny lub zerowy pociąg fizyczny do osoby, z którą się wychowywaliśmy. Dlatego później rodzina dziwi się, że w dorosłości syn i adoptowana córka nie przejawiają wobec siebie zainteresowania seksualnego. Fiński antropolog Edward Westermarck twierdzi, że pomiędzy rodzeństwem nie zrodzi się pociąg seksualny pod warunkiem wspólnego wychowywania dzieci do 6 roku życia.
KUWADA. Wyobraźmy sobie taką sytuację kobieta w zaawansowanej ciąży doświadcza pierwszych skurczy porodowych. Wystraszony przyszły tata trzęsącymi się rękami uruchamia samochód i zawozi partnerkę do szpitala. Tutaj zajmują się nią już lekarze i pielęgniarki, którzy zawożą ją na salę porodową. Aż dotąd wszystko jest w porządku jest to dość powszechne wydarzenie. Ale co by było, gdyby personel wziął ze sobą także tatusia i odwiózł go na salę porodową razem z kobietą. Tam poło żyliby go na łóżko, a on zacząłby udawać bóle porodowe… Absurd? Nie do końca. Istnieją kultury, dla których takie zachowania są czymś normalnym. Np. u autochtonicznych plemion w Amazonii. Rytuał ten nazywany jest ku wadą. W jego trakcie mężczyzna imituje ciąże małżonki, a następnie także sam poród. Mężczyzna leży w hamaku, narzeka i zwija się w bólach, rozdrapując sobie skórę do krwi. Znaleziono dowody, które wskazują, że kuwada występowała również wśród Celtów. Rytuał służy odganianiu złych duchów od matki i dziecka
KULTUROWA I SPOŁECZNA ANTROPOLOGIA to nauka zajmująca się kulturami człowieka, ich powstaniem i rozwojem, porównywaniem różnych kultur oraz jej znaczeniem dla człowieka. W odróżnieniu od socjologii, skupia się na jednostce i kładzie nacisk na to, jak ludzie sami rozumieją swoje kultury i społeczności. Interesuje się również historią kultur.
LEWIRAT to prawo rodzinne, w którym mężczyzna musi poślubić wdowę po zmarłym bracie. Obyczaj ten panuje głównie u ludów pasterskich, gdzie dziedziczenie odbywa się w linii męskiej. Lewirat znajdziemy np. wśród Bed u i nów w Afryce północnej.
MATRIARCHAT to typ społeczności, w której ostatnie słowo należy do kobiet. Przywileje i majątek dziedziczone są w linii żeńskiej. Przykładem takiego społeczeństwa jest plemię Chambri, żyjące w górach Nowej Gwinei. Podczas gdy mężczyźni lenią się i plotkują, kobiety dbają o przeżycie plemienia. Troszczą się o plony, polują na zwierzęta, łowią ryby. Ważny artykuł handlowy plemienia moskitiery jest również wytwarzany przez kobiety. Matriarchat występuje również w niektórych plemionach indiańskich.
MATRYLINĘARNY SYSTEM POKREWIEŃSTW System, w którym dzieci po urodzeniu włączane są do linii matki i pozostają w niej przez całe życie. Przekłada się to np. na dziedziczenie nazwisk rodowych, przywilejów po matce, dziedziczenie majątku po krewnym ze strony matki (np. po jej bracie) itp. W skrajnych przypadkach ojciec biologiczny nie jest uznawany za krewnego swoich dzieci, a członkowie jego rodziny mogą wchodzić w związki małżeńskie z jego dziećmi.
SPOŁECZEŃSTWO WIELOKULTUROWE społeczeństwo, które odznacza się różnorodnością kulturową. Różne kultury żyją tu obok siebie, nie są od siebie odizolowane, ale żyją w ciągłej komunikacji, w której dochodzi do dialogu i współpracy. Skutkiem ubocznym są wzajemne wpływy kulturowe, które wzbogacają dorobek kulturowy wszystkich uczestników tych interakcji społecznych
SUBKULTURA. Żadna społeczność czy kultura nie są jednolite. Chociaż ich członkowie dzielą większość wartości kulturowych, istnieją grupy o odmiennych poglądach. Tak powstają subkultury mniejsze grupy wyznające wspólne zasady. Subkultura różni się od większości pozycją społeczną, wiekiem, zawodem lub światopoglądem. Jeśli subkultura odrzuca większość ogólnej kultury i buntuje się przeciw niej, mówimy o kontrkulturze. Do najbardziej znanych subkultur należy kultura punków czy hippisów
TABU to termin pochodzący z Oceanii. Oznacza coś zakazanego, niedostępnego. Typowym przykładem jest tabu kazirodztwa. Tabu może różnić się w rozmaitych kulturach w starożytnym Egipcie wśród królów małżeństwa brata z siostrą były czymś normalnym. Dla Żydów mięso wieprzowe jest zakazane, a polska kuchnia wręcz opiera się na mięsie świni. Do innych tabu należy pedofilia, nekrofilia, a w niektórych kulturach np. bekanie lub odsłanianie niektórych części ciała. Austriacki psychoanalityk Zygmunt Freud uważał, że istnieją dwa uniwersalne tabu: kazirodztwo i ojcobójstwo.
TANIEC SŁOŃCA. Kiedy chłopiec zmienia się w mężczyznę? Czy wtedy, gdy się po raz pierwszy ogoli? Czy po pierwszym stosunku z kobietą? Każda kultura ma co do tego inne zdanie. Wśród Indian prerio wych przemiana jest regulowana kulturowo. Odbywa się w trakcie rytuału przejścia, nazywanego tańcem słońca. Chłopiec, którego czeka taniec słońca, jest prowadzony na specjalne miejsce. Pośrodku koła wbity jest pal. Chłopiec, który nie wie, co go czeka, jest w tym momencie przerażony. Szaman nacina chłopcu piersi w dwóch miejscach, a przez powstałe otwory przewleka dwa drewniane kołeczki z rzemieniem, którym chłopiec przywiązywany jest do pala. Zwieńczeniem rytuału jest taniec, podczas którego chłopiec musi napinać rzemień dopóty, dopóki nie przetnie własnej skóry. Tym sposobem dowodzi, że jest odważny i umie panować nad bólem, czyli można przyjąć go w poczet mężczyzn.
TRANS to odmienny stan świadomości. Osoby będące w transie mogą wykonywać różne czynności na innym poziomie świadomości. Wyznawcy Voodoo na Haiti wprowadzają się w trans za pomocą muzyki i tańca, żeby ich duszami zawładnął loa duch. Uczestnicy takiego wydarzenia goszczą ducha, a ten odpowiada na ich pytania i daje rady dotyczące życia. Po wszystkim loa opuszcza ciało człowieka.
WZÓR KULTUROWY to system zachowań, wartości i norm charakterystycznych dla danej grupy. Kształtuje proces socjalizacji jednostki, przejawia się w wytworach kultury i stabilizuje się w zwyczajach.
