Najdłuższy okres ludzkich dziejów
Najstarszym , a także najdłuższym bo trwającym blisko 3,5 mln lat, czyli 99% czasu istnienia rodzaj u ludzki ego okresem w naszych dziejach jest epoka kamienia. Jej nazwa pochodzi od materiału, z którego nasi n aj dawniejsi przodkowie wytwarzali swoje narzędzia. Jeśli weźmiemy pod uwagę rozległość obszaru do zbadania i ogrom dystansu czasowego, zrozumiemy, dlaczego daty, jakimi posługują się archeolodzy i paleontolodzy, są tylko przybliżone, a w dodatku różne dla poszczególnych części świata. Obecnie przyj m uje się najczęściej, że epoka kamienia rozpoczęła się przed 3,5 mln lat, a w Europie trwała aż do ok. 2000 r. p.n.e. Tak długi okres, ze względu na wygodę i porządek badań, trzeba było podzielić na kilka krótszych odcinków. D o wyznaczenia ich granic czasowych posłużył sposób wyrobu narzędzi lub styl życia ówczesnych społeczności ludzkich. Tu jednak znów poda nie konkretnych dat jest niemożliwe, poszczególne okresy miały inny czas trwania w różnych miejscach, podział nie jest zatem sztywny i niezmienny. Daty przez nas podawane dotyczą Europy środkowej.
EPOKA: PALEOLIT I Czas: 3,5 mln 8000 lat p.n.e.
Za początek starszej epoki kamiennej uznaje się moment, kiedy praczłowiek po raz pierwszy w celowy sposób posłużył się kamieniem jako narzędziem. W paleolicie przeplatały się ze sobą okresy zlodowaceń i interglacjałów (międzylodowcowe), a człowiek musiał dostosowywać się do tych zmiennych warunków środowiska. Najbardziej rozpowszechnionym sposobem zdobywania pożywienia było zbieractwo, ale I rozwijało się także łowiectwo. Paleolit kończy ostatnia epoka lodowa, po której warunki życia zaczęły przypominać te znane nam dziś. Okres ten, najdłuższą część epoki kamienia, dzielimy dalej na podokresy: paleolit dolny, I paleolit środkowy, paleolit górny oraz paleolit późny.
EPOKA: MEZOLIT Czas: 8000 5500 lat p.n.e.
Mezolit, środkowy okres epoki kamienia, charakteryzował się stopniowym ocieplaniem klimatu po zakończeniu ostatniej epoki lodowej: po ustąpieniu lodowca i czasowym znacznym ociepleniu klimat ustabilizował się w dzisiejszej formie. Wynikiem ocieplenia było rozprzestrzenianie się na północ lasów. Wody z topniejących lodowców utworzyły jeziora, w których wkrótce pojawiły się ryby, nad ich brzegami oraz wzdłuż rzek czy strumieni zamieszkały bobry i wydry, leśne ostępy przemierzały stada łosi, jeleni, dzików, a także niedźwiedzie i inne, mniejsze zwierzęta. Wszystkie one stanowiły dla ludzi łakomy kąsek. Rozwijało się zatem łowiectwo, do polowań służyły łuki i strzały, a obok narzędzi kamiennych pojawiały się w rękach człowieka i takie wykonane z kości lub poroża. Także w mezolicie wśród zbieraczy I zaczęli pojawiać się ludzie próbujący uprawy niektórych gatunków roślin. Człowiek wkroczył na ścieżkę rolnictwa.
EPOKA: NEOLIT Czas : 5500 2000 lat p.n.e.
W młodszej epoce kamienia neolicie rolnictwo zaczęło dominować nad łowiectwem. W Europie Środkowej ludzie uprawiali głównie zboża i rośliny strączkowe, zaczęli także hodować zwierzęta początkowo ja ko „żywe konserwy”, później w pełnym znaczeniu zwierzęta gospodarcze. Obok udomowionego wiIka, czyli psa, który towarzyszył już człowiekowi od kilku tysięcy lat, w zagrodach pojawiły się kozy i owce, a następnie bydło i świnie. Pojawiła się potrzeba wytwarzania nowych narzędzi oraz specjalistycznego sprzętu. Tak pojawiły się narzędzia rolnicze (pług, radło, socha), ceramika, a także produkcja odzieży. Rolnictwo pociągało za sobą konieczność osiedlania się na stałe. Koczownictwo zostało zastąpione życiem osiadłym.
