Próby atomowe sprzed pół wieku pomagają detektywom

W słynnej weneckiej galerii sztuki współczesnej założonej w Palazzo Venier dei Leoni przez amerykańską kolekcjonerkę Peggy Guggenheim, wśród obrazów Picassa, Dalego, Ernsta, Pollocka, Magritte’a i wielu innych twórców XX wieku, znajduje się dzieło przypisywane francuskiemu kubiście Fernandowi Legerowi. Od lat toczył się jednak spór o jego autentyczność. Wygląda na to, że właśnie został rozstrzygnięty. Fizycy z Instituto Nazionale di Fisica Nucleane (INFN) we Florencji ogłosili, że jest to falsyfikat. Doszli do tego w niecodzienny sposób.Włoscy badacze zespołem kierowała Mariaelena Fedi pobrali z obrazu próbkę, a następnie określili w niej proporcję izotopów węgla trwałych 12C i 13C oraz promieniotwórczego 14C. Ten ostatni ma w jądrze o dwa neutrony więcej niż atom „zwykłego” węgla 12C i jest niestabilny, a czas jego połowicznego rozpadu wynosi 5700 lat.

W sposób naturalny powstaje on w górnych warstwach atmosfery, a następnie przenika do żywej materii, w której utrzymuje się na względnie stałym poziomie. Jednak w połowie zeszłego wieku powierzchnia planety została wzbogacona dodatkowymi ilościami węgla 14C. Była to konsekwencja setek prób nuklearnych przeprowadzonych w powietrzu przez mocarstwa atomowe. Prób powietrznych zakazano pod koniec 1963 roku i od tego czasu stężenie sztucznie wytworzonego węgla 14C szybko spada. Nie w wyniku jego połowicznego rozpadu, który mierzony jest w tysiącach lat, ale na skutek oczyszczania się atmosfery z nuklearnego brudu (większość nadwyżki ląduje w oceanach).Zespół pod kierunkiem Fedi wykorzystał tę okoliczność. Ponieważ z roku na rok izotopu ubywa z atmosfery, również materia pochłania go coraz mniej. Dlatego można ją z dużą dokładnością datować. W instytucie we Florencji próbkę rzekomego dzieła Legera poddano testom w akceleratorowym spektrometrze masowym. I okazało się, że obraz powstał w 1959 roku. Zmarły cztery lata wcześniej malarz nie mógł więc być jego autorem. Wyniki analiz ukazały się w The European Physical Journal Plus.