Mowa ciała

Człowiek zazwyczaj nie jest świadomy swoich gestów, postaw, mchów ciała w czasie komunikowania się z innymi ani ich znaczenia. Nawet osoba, która dobrze zna mowę ciała, nie jest w stanie całkowicie jej rozszyfrować i kontrolować, bowiem wiele jej elementów może mieć różne znaczenia w różnym kontekście sytuacyjnym. Przykładowo, mimowolne powtarzanie gestów innej osoby w czasie rozmowy, wskazuje na to, że rozmówców łączą pozytywne relacje (np.: sympatia, miłość, przyjaźń).

Gesty ogólnie można podzielić na:

Wrodzone

Należą do nich podstawowe gesty, które mają takie samo znaczenie niezależnie od kultury, czyli: uśmiech w przypadku, gdy ktoś jest zadowolony, zmarszczone brwi, gdy ktoś jest niezadowolony, poruszanie głową w górę i w dół w przypadku aprobaty, poruszanie głowy w lewo i w prawo w przypadku braku aprobaty, wzruszenie ramion w przypadku braku zrozumienia dla wypowiedzi rozmówcy i tak dalej.

Nabyte

Są to gesty wyuczone świadomie lub nieświadomie poprzez obserwację innych. Mogą mieć różne znaczenie dla różnych kultur. Przykładowo gest „OK”, czyli utworzenie symbolu litery „O” przy pomocy złączenia kciuka z palcem wskazującym pochodzi ze Stanów^ Zjednoczonych, gdzie został spopularyzowany już na początku XIX w. Gest ten jest jednak zrozumiały jedynie w krajach europejskich. We Francji oznacza zero, w Japonii pieniądze a w niektórych państwach śródziemnomorskich mężczyznę o orientacji homoseksualnej.

Gesty zazwyczaj występują w grupie, dlatego obserwacja pojedynczych sygnałów^ może wyprowadzić w^ błąd (np.: drapanie się w głowię nie musi wcale oznaczać, że ktoś się nad czymś zastanawia, tylko że go po prostu tam swędzi). Typowym przykładem gestu złożonego, jest postawia wyrażająca krytykę, czyli: jedna ręka dotyka twarzy w taki sposób, że palec wskazujący opiera się na policzku a reszta dłoni zasłania usta, druga ręka obejmuje klatkę piersiową, nogi są skrzyżowane, a głowa i podbródek skierowane są w dół.

Wymowność gestów zależy w dużej mierze od kontekstu sytuacyjnego. Skrzyżowane ręce nie zawsze muszą oznaczać nastawienie obronne. Przykładowo, jeżeli ktoś w zimny dzień stoi na dworze ze skrzyżowanymi rękoma, prawdopodobnie stara się jedynie utrzymać ciepło swojego ciała. Z kolei skrzyżowane nogi u kobiety nie muszą być gestem obronnym, a jedynie konsekwencją noszonej odzieży (np.: zbyt obcisłej spódniczki mini).

Kontrolowanie gestów złożonych jest niemal niemożliwe, bowiem trzeba jednocześnie dbać o każdy z nich (zbyt wiele jednocześnie). Trudno w jednej chwili kłamać i kontrolować uśmiech (szczególną uwagę zwracając na położenie kącików ust), sprawić, aby żadna z brwi nie uniosła się, aby oczy nie zmieniły położenia, żeby źrenice nie zwężały się, aby dłoń nie próbowała zasłonić ust. I to wszystko w jednym momencie.

Oczywiście są ludzie, którzy dość dobrze opanowali trudną sztukę kontroli mowy ciała, ale to wymaga wielu ćwiczeń i prób. Zawsze jednak znajdą się jakieś elementy, które bacznemu obserwatorowi pozwalają na dostrzeżenie, że mowa ciała osoby tak wyćwiczonej jest zafałszowana. Osoby te mogą wyeliminować większość gestów lub je odpowiednio zmodyfikować, ale najtrudniejsze do kontrolowania mikro-gesty takie jak: drgnięcia mięśni twarzy, rozszerzające się i zwężające się źrenice, pot, rumieńce czy mrugnięcia powiekami, mogą zdradzić naw^et najlepszego speca.