PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE
Odżywianie jest jednym z niezbędnych warunków życia i prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego. Większość spożywanych pokarmów jednak bezpośrednio się nie przyswaja. Muszą one najpierw zostać strawione, tj. przekształcone w prostsze substancje, wchłaniające się i roznoszone z krwią do wszystkich komórek ciała. Te przekształcenia odbywają się w układzie pokarmowym. Który w wielkim uproszczeniu można podzielić na 2 części czynnościowe: sam przewód pokarmowy, droga zstępowania pokarmów oraz sąsiadujące z nim gruczoły7, wytwarzające soki trawienne. Przewód pokarmowy rozciąga się od jamy ustnej, czyli początku, aż po odbyt. tj. koniec. Składa się on z licznych, odrębnych śledząc drogę spożywane narządów, które omówimy go pokarmu.
Jama ustna, „brama wlotowa”
Nie jest ona jedynie początkowym otworem przewodu pokarmowego, odgrywa bowiem czynną rolę w procesie trawienia. Dzieje się tak dzięki procesowi żucia i mieszania się pokarmu ze śliną, przez co następują jego pierwsze przekształcenia chemiczne. Stare jak świat zalecenie, aby przed połknięciem pokarmy dokładnie i powoli przeżuwać, opiera się na przesłankach fizjologicznych i jest uzasadnione naukowo. W jamie ustnej wyróżnia się dno, do którego przytwierdzony jest dość ruchomy narząd język, zbudowany przede wszystkim z mięśni poprzecznie prążkowanych, zależnych od woli; podniebienie i 2 ściany boczne. Podniebienie stanowi jakby dach jamy ustnej o mniej lub bardziej kopulastym kształcie. Składa się ono w większości z części kostnej, tzw. podniebienia twardego, przechodzącej ku tyłowi w rodzaj fałdy mięśniowo śluzówkowej, zwanej podniebieniem miękkim. Podniebienie miękkie jest w linii pośrodkowej zakończone stożkowatym tworem, czyli języczkiem. Po jego obu stronach biegną na boki po 2 fałdy, tworzące obustronnie rodzaj kieszeni, w których leżą migdałki podniebienne. Boczne ściany jamy ustnej ogranicza błona śluzowa policzków i 2 kości szczęka i żuchwa, na brzegach których osadzone są zęby. Zęby są tworami kostnymi. Ich rola sprowadza się do rozcinania i miażdżenia dem linii środkowej twarzy, wystarczy zatem przestudiowanie jednej połowy szczęki. Poczynając od środka, na uzębienie składają się 2 siekacze, 1 kieł, 2 przed trzonowce i 3 trzonowce. Każdy ząb jest zbudowany z części wolnej, zwanej koroną, części pośredniej na wysokości dziąsła, czyli szyjki, oraz części wewnętrznej, rozgałęzionej, zwanej korzeniem (korzeniami), przez którą, dzięki końcowemu otworkowi (jednemu lub kilku) przechodzą naczynia i nerwy zęba. Podstawowy budulec zęba stanowi zębina, pokryta na koronie emalią, a na korzeniu cementem (kostniwem). Często zdarza się. że ostatnie zęby trzonowe (po 2 w żuchwie i szczęce), zwane zębami mądrości ze względu na ich opóźnione wykluwanie się między 18. a 25. rż. rosną w poprzek, blokowane przez kąt żuchwy, lub też pojawiają się w niepełnej liczbie (np. 2. rzadziej 1 lub 3). Czy wręcz nie wyrastają wcale. Zewnętrzna część zębów narażona jest na zużycie związane z wiekiem i niekorzystnym wpływem środowiska zewnętrznego. Proces ten douczy również miazgi. Naczynia i nerwy ulegają stopniowemu zanikowi (atrofii), przez co ząb staje się dla dziąsła ciałem obcym i zostaje przez nie „wyrzucony”.
Trzy rodzaje zębów i ich rola Siekacze:
zęby płaskie, służą do cięcia i porcjowania pokarmu.
Kły: w kształcie stożka, ostro zakończone, służą do rozrywania kęsa pokarmowego. Przed trzonowce i trzonowce: kształtu sześciennego, dosyć niskie, mają szeroka, nierówna powierzchnię dostosowaną do rozcierania, miażdżenia i żucia.
Gardło stacja rozdzielcza
Gardło, zwane niekiedy jamą gardłową, znajduje się tuż za jamą ustną. Granicę między nimi stanowi języczek. Ku górze gardło rozciąga się aż do podstawy czaszki, przebiegając tym samym za jama nosową, z którą jest połączone. Dlatego wszystko, c przedostaje się przez n s. może być połknięte. W przypadku unieruchomienia żuchwy choreg* i można więc odżywiać za pomocą sondy przez nos. Gardło w jednakowym — stopniu stanowi część układu pokarmowego, jak i oddechowego. Jest bowiem jednocześnie drogą przejścia kęsa pokarmowego, jak i drogą przebywaną przez wdychane powietrze w kierunku płuc. W dolnej części gardła obie te drogi rozdzielają się na krtań, należącą już ściśle do układu oddechowego, oraz przełyk narząd pokarmowy7. Aby nie doszło do pomyłek na obu szlakach, górna część gardła pełni rolę stacji rozdzielczej. Krtań ma mały element chrzęstny, zwany nagłośnią, pozostający w ścisłym kontakcie z języczkiem. Dzięki nagłośni oddychanie i połykanie zachodzą na przemian, nie da się obu tych czynności wykonywać jednocześnie (fizjologicznie zdolne są do tego jedynie niemowlęta w pierwszych miesiącach życia). Może się jednak zdarzyć, że kawałek pokarmu wpadnie przypadkiem do krtani, powodując gwałtowny napad kaszlu. Nazywa się to zakrztuszeniem. Anatomicznie gardło dzieli się na 3 części: górną, położoną ku tyłowi od jamy nosowej; środkową za jamą ustną i dolną, tzw. krtaniową, o lejkowatym kształcie. Całkowita długość gardła wynosi ok.14 cm, a szerokość w różnych miejscach waha się od 2 do cm. W części nosowej gardła znajduje się skupisko węzłów chłonnych, zwane jako całość migdałkiem gardłowym. Również na tym poziomie do gardła uchodzą trąbki Eustachiusza, łączące je z uchem środkowym. Strukturalnie gardło składa się z warstwy włóknistej (tzw. rozcięci na gardłowego), pokrytej od zewnątrz mięśniami nadającymi mu pewną ruchomość i pociągającymi je ku górze w chwili po łykania, tak aby zapewnić jak najlepsze przyjęcie kęsa pokarmowego. Gardło coraz bardziej zwęża się ku dołowi, przyjmując kształt lejka, i bez wyraźnych granic prze chodzi w przełyk. Główną rolą przełyku jest doprowadzanie kęsa pokarmowego do żołądka. Pusty przełyk przypomina spłaszczoną taśmę, jednak rozciągnięty przez pokarm przybiera kształt walcowaty. Topograficznie składa się z 3 odcinków szyjnego, piersiowego i brzusznego. Ma średnio 25 cm długości i średnicę 23 27 mm. Jego przebieg, z grubsza biorąc pionowy, wyznacza kręgosłup. Tuż przed osiągnięciem żołądka przełyk przechodzi przez przeponę. Budowa ściany przełyku (od wewnątrz: błona śluzowa, warstwa mięśni okrężnych, warstwa mięśni podłużnych) sprawia, że kęs pokarmowy przechodzi przezeń powoli i rytmicznie, dzięki seriom skurczów zwanych perystaltyką przełyku. Przełyk nie jest więc jedynie mechaniczną rurką jego czynność fizjologiczna zapobiega cofaniu się pokarmu i powstawaniu „korków“ na drodze do żołądka. Dowodem na czynną rolę przełyku jest choćby prosty fakt, że można połykać, nawet wisząc głową w dół.
