PRZEJŚCIE Z DZIECIŃSTWA W WIEK MŁODZIEŃCZY
Dziecko wchodzi w okres dojrzewania wolne od obaw i przechodzi go bez większych problemów psychicznych, jeśli wcześniej rodzice z nim o tym porozmawiają. Gdy skończy 10 lat, powinni porozmawiać z chłopcem o specyfice ciała mężczyzny, a z dziewczynką o drobnych kłopotach i wielkich radościach, jakie będą się dla niej wiązały z kobiecością. Nie należy unikać żadnych kwestii, również tych, które dotyczą płci. Trzeba szczerze i naturalnie odpowiadać na pytania stawiane przez dziecko już od najmłodszych lat. Wiele hormonów, obecnych w organizmie już od czasu życia płodowego, rozpoczyna działanie. Spowodują one zmiany w narządach płciowych i w całym ciele. Pod wpływem hormonów mózgowych wydzielanych przez podwzgórze, przysadkę i gruczoły do krewne rozprowadzają po organizmie chłopca testosteron, a u dziewcząt estrogen. Proporcje hormonów w organizmie płodu nie zawsze są wyraźne. Osobnik może w mniejszym lub większym stopniu prezentować stan pośredni między męskością a kobiecością, mimo że jego narządy płciowe są wyraźnie określone. Nie mówiąc o rzadkich przypadkach hermafrodytyzmu, człowiek nigdy nie jest w 100% męski ani kobiecy.
Okres przemian. Przejście od dzieciństwa do dorosłości wiąże się ze przemianami w ciele, które osiąga dojrzałość płciową, tzn. staje się zdolne do prokreacji. Do rozwinięcia jednej albo drugiej płci wystarcza niewielka różni ca proporcji na korzyść jednego z hormonów.
Dojrzewanie dzieli się na 2 odrębne okresy: przed pokwitaniem (między 10. a 13. rokiem u dziewcząt i między 13. a 15. u chłopców), przesilenie będące właściwym dojrzewaniem, kiedy zaznacza się większość zmian fizycznych, i okres po dojrzewaniu, mogący trwać kilka lat, aż do całkowitej przemiany młodzieńca w mężczyznę i dziewczyny w kobietę.
Chłopiec:
Dojrzewanie odbywa między 12. a 18. rokiem życia. Najpierw zmianom podlegają narządy płciowe: zwiększają się rozmiary i masa jąder, nasieniowody stają się dłuższe i rozpoczynają aktywność. Po osiągnięciu dojrzałości będą w stanie wytworzyć 200 milionów plemników dziennie. Powiększa się gruczoł krokowy. Członek wydłuża się i unaczynia, a jego ujście staje się szersze.
Pierwsze oznaki: owłosienie łonowe.
U obu płci owłosienie łonowe pojawia się w pierwszej kolejności. Początkowo jest to delikatny meszek w środkowej części wzgórka łonowego i wokół narządów rodnych. Pod pachami owłosienie pojawi się dopiero 2 lata później.
Mutacja przychodzi nieco później. Spowodowana jest powiększeniem krtani, której średnica pozioma i pionowa będzie dużo dłuższa niż u kobiety. Szersze i grubsze struny głosowe oraz silniej ustabilizowana głośnia dają niższy głos. Pojawia się jabłko Adama, będące wystającą chrząstką. Stabilizuje się wysokości i barwy głosu zajmuje cały rok. Zanim uzyska swoje ostateczne cechy, oscyluje i waha się między wysokimi a niskimi dźwiękami. Wszystkie cechy zewnętrzne małego chłopca ulegają zmianie na rzecz męskiego wyglądu. Skóra grubieje. Od 16.17. roku zaczyna się sypać wąs, a następnie broda. Pierwsze włoski rosną nad górną wargą, następne w okolicach jarzmowych i wreszcie na brodzie. Klatka piersiowa, ramiona i nogi również pokrywają się meszkiem, z którego po powstanie owłosienie dorosłego mężczyzny, słabsze lub obfitsze, w zależności od cech dziedzicz nych. Dojrzewanie mężczyzny jest zakończone, kiedy w nasieniu pojawiają się pierwsze plemniki. W pierwszych wytryskach, zazwyczaj nieświadomych, występujących nocą, nasienie na ogół nie zawiera plemników.
Dziewczynka:
Dojrzewanie zaczyna się na ogół o rok wcześniej, a kończy w wieku 16-17 lat. Rozwijają się narządy rodne. Wewnątrz ciała znacznie wzrasta wielkość jajników. Wiele pęcherzyków, obecnych w organizmie od stadium zarodka, niszczeje i umiera. Pozostałe, przeznaczone do zapłodnienia, dojrzewają. Rozwija się także macica. Traci swój dotychczasowy cylindryczny kształt, zaokrągla się i przesuwa do przedniej części miednicy. Wydłużają się jajowody Zewnętrzne narządy rodne także podlegają przemianie. Srom nieznacznie się obniża. Łechtaczka się powiększa. Wargi sromowe ciemnieją, ale stają się również szersze, dzięki czemu zamykają otwór pochwy. Ta zaś poszerza się i pogłębia. Wraz z fazami komórkowymi cyklu miesiączkowego w pochwie pojawia się wielowarstwowy nabłonek. Wydzielina pochwy z zasadowej staje się kwaśna. Zaczyna się rozwijać flora drobnoustrojów, których zadaniem jest oczyszczanie pochwy. Występować mogą bezbarwne lub białe upławy, którymi nie należy się niepokoić. Często są one zapowiedzią bliskości pierwszej miesiączki. Miesiączka zazwyczaj pojawia się ok. 14. roku. Dziewczynę należy do tego wydarzenia przygotować, aby oszczędzić jej nieprzyjemnego zaskoczenia. Jeżeli zostanie uprzedzona, nie przestraszy jej nagłe krwawienie, a odczuwać będzie dumę z tego, że stała się kobietą.
Najpierw rosną piersi. Po wystąpieniu nieznacznego, o średnicy 12 cm, obrzmienia otoczki lewego, a następnie prawego sutka, upływa kilka miesięcy i wykształcają się z nich niewielkie brodawki. Ten początkowy okres powstawania piersi wiązać się może z bólem przy naciskaniu i ze sporadycznym swędzeniem. W ciągu następnego roku powiększają się rozmiary piersi i ciemnieją otoczki sutków. Niemniej biust może rosnąć jeszcze do 20. roku życia.
Czasami pierwsza miesiączka trwa długo, wiąże się z silnym krwawieniem, a nierzadko z bólem i zmęczeniem. Ból łatwo zmniejszyć za pomocą specjalnych leków, do których należy pigułka antykoncepcyjna. W większości przypadków miesiączka młodzieńcza powoli dochodzi do regularnego rytmu. Zanim cykl miesiączkowy się ustabilizuje, mija czasem kilka lat, co nie powinno być powodem do zmartwień. Uważa się, że dojrzewanie kobiety jest zakończone, kiedy zachodzi pierwsze jajeczkowanie. Nie odpowiada ono pierwszej miesiączce, która może nie zawierać żadnej komórki jajowej.
Gwałtowny wzrost:
Okres dojrzewania charakteryzuje się szybkim wzrostem u obu płci. Chłopcy rosną wtedy o 1012 cm rocznie, a dziewczęta o 8 cm. Wzrost jest skokowy i nie zawsze jednakowy. ogólnego wzrostu zależy przede wszystkim od wydłużenia się kończyn dolnych (większego u chłopców niż u dziewcząt), które ostateczną długość osiągają w chwili przemiany chrząstki w kości. Wzrost zwiększa się szybciej niż masa ciała, co da je wrażenie zbytniego wyrośnięcia młodych ludzi. Średnica czaszki powiększa się o 34 cm. Rozwijają się i grubieją kości twarzy: łagodne rysy dziecka przechodzą w wygląd dorosłej osoby. U chłopców zwiększa się obwód klatki piersiowej i rozrastają się ramiona. U dziewcząt powiększa się miednica: wszystkie jej wymiary stają się większe, ale przede wszystkim poszerza się ona i przesuwa ku przodowi przy jednoczesnym wygięciu kości krzyżowej, talia staje się wcięta, a uda i pośladki się zaokrąglają. Po okresie pokwitania następuje nagłe zwolnienie wzrostu, który jeszcze dotyczy tułowia. Całkowity przyrost długości ciała wynosi ok. 20 cm. Ale trudno mówić w tej dziedzinie o normie, gdyż wzrost zależy przede wszystkim od cech dziedzicznych. Mięśnie rosną u obydwu płci, ale u chłopców bardziej. Są to mięśnie silniejsze niż w okresie dzieciństwa, gdyż mają więcej mikro włókien. W ciele dziewcząt odkłada się więcej tłuszczu, co jest konieczne dla przyszłej ciąży i co nadaje im okrąglejsze kształty. Przesileniu, jakim jest okres dojrzewania, towarzyszy wzmożony metabolizm komórek oraz zmiany fizjologiczne oddychania i krążenia. Rytm oddechu staje się wolniejszy. Rytm skurczów serca, szybki u dziecka, stopniowo zwalnia, aż osiągnie wartość właściwą osobie dorosłej. Zachodzi intensywniejsze spalanie, ważna jest więc zwiększona podaż składników zawierających azot.
Nieprzyjemne zapachy. Młode osoby borykają się czasem z drobnymi niedogodnościami. Ich gruczoły potowe powiększają się, zwłaszcza pod pachami oraz w okolicach narządów rodnych i odbytu, Powoduje to występowanie mocnego zapachu, który przeszkadza młodym dziewczętom i nadaje specyficzny zapach salom gimnastycznym, w których ćwiczą chłopcy. Zwiększone wydzielanie łoju powoduje trądzik młodzieńczy.
Niemniej w okresie dojrzewania występują charakterystyczne objawy zachwiania równowagi autonomicznego układu nerwowego rumień emocyjny twarzy (czerwienienie się), sinienie rąk i kostek u nóg.