SOFIA. CERKIEW BOJAŃSKA (Bułgaria)

U podnóży góry Witosza niegdyś mieścili się jeden z 35 punktów wchodzących w skład systemu fortyfikacji gro­du. Wewnątrz fortu zbudowano cerkiew. Jest ona wspa­niałym przykładem średniowiecznej architektury i sztuki sakralnej. Świątynia składa się z trzech budynków. Pierwszy z nich wznie­siono około XI wieku. W 1259 roku z inicjatywy Sebastokratora Kalojana, feudała spokrewnionego z rodziną królewską, przy pierwszej cerkwi (zwanej też Wschodnią) wybudowano kolejny obiekt. Wówczas dokonano też przebudowy i zmiany wystroju najstarszego z budynków. W XIX wieku powstała trzecia budowla. Największą wartość zabytkową mają malowidła ścienne z XIII wieku, przedstawiające świętych oraz sceny z życia Jezusa i Ma­ryi. Są tam też portrety fundatorów cerkwi: Sebastokratora, jego żony i rodziny.

Legenda mówi, że twórcą tego dzieła była jedna osoba, która wśród namalowanych postaci ukryła swój autoportret. Może jest to wysoki młodzieniec bez brody, a może mędrzec Efremus? Ana­liza stylu i techniki malowideł wy­kazała jednak, że najprawdopo­dobniej są one dziełem dwóch ar­tystów. Mimo to malarzom udało się stworzyć integralną kompozy­cję. Jeden z nich był innowatorem i prezentował nowe prądy w XIII- -wiecznej sztuce. To on namalował portrety fundatorów i ich krew­nych, cara, carycy, św. Efremusa oraz Chrystusa Ofiarnego. Drugie­go artystę cechowała większa de­koracyjność, jego styl nawiązuje do motywów antycznych. Namalo­wał m.in. portrety świętych Pantelejmona i Barbary.