Nie wińcie natury za głód!

Za klęski głodu w ubiegłym stuleciu odpowiada polityka Ludzie łączą zazwyczaj śmierć z głodu z krajami afrykańskimi, jednak najgorsze klęski głodowe XX w. Miały miejsce w Chinach, Związku Radzieckim, Korei Północnej czy w Indiach. Pochłonęły ok. 70 mln ofiar. Liczba ta jest wyłącznie szacunkiem, gdyż dyktatorskie reżimy wielu krajów nie udostępniają danych o zgonach. Jedna rzecz łączy wszystkie klęski głodu w historii nie mają miejsca w rozwiniętych krajach demokratycznych.

Gdzie: UKRAINA

Kiedy: 1932-1933

Liczba ofiar: od 3 do 7 mln

Odpowiedzialność: J.W. Stalin

Z powodu gniewu Stalina na Ukrainie zmarły miliony osób. W latach 1932-1933 przebiegała tam tzw. przymusowa kolektywizacja rolnictwa. Związek Radziecki postawił sobie nierealne cele gospodarcze, które wymagały wielkich inwestycji. Rząd nie posiadał takich pieniędzy, w związku z czym okrutnie wykorzystywał rolnicze wsie. Państwu radzieckiemu brakowało nowoczesnych maszyn i z tego powodu rolnicy nie byli w stanie produkować żywności w stopniu wystarczającym do wyżywienia całej populacji. W 1982 r. Związek Radziecki dotknął kryzys.

Rolnicy byli zmuszani do sprzedaży zboża na rzecz państwa po bardzo niskich cenach, na co oczywiście nie chcieli się zgodzić. Nieposłuszni obywatele rozgniewali sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego Józefa Wissarionowicza Stalina (1878-1953), czyli „człowieka ze stali”. Zarządził on, że zboże będzie odbierane rolnikom siłą, jeśli się nie podporządkują. Ukraińscy rolnicy nie byli zwolennikami komunistycznego reżimu. Dlatego władza wysłała na wsie swoich ludzi, którzy zaczęli stwarzać kołchozy (rolnicze spółdzielnie produkcyjne) niestety, większość z nich nie miała żadnych doświadczeń z rolnictwem. Rolnicy byli zmuszani do wstępowania do kołchozów. Codziennością były szantaże, przemoc i wymuszenia. Ci, którzy według KPZR mieli zbyt duży majątek, byli deportowani na Syberię. Niektórzy ludzie uciekali do miast. Urzędy reagowały na to wydawaniem specjalnych paszportów, które nie pozwalały opuszczać określonego terytorium.

Ponieważ władza pozbyła się rolników, straciła znaczącą część siły pracowniczej. Kołchozy były źle zorganizowane, a Iudzie zmuszani do pracy wykonywali ją w bardzo zły sposób. Stalin wysłał do wsi wojsko i policję, a te siłą odbierały plony i ziarna do wysiania na przyszły rok. Na Ukrainie zapanował głód. Władza nie chciała złagodzić prawa. Według niej winnymi niskich poziomów pożywienia byli rolnicy, którzy podle ukrywali plony, czyli kradli majątek państwowy. Ludzie masowo umierali z głodu i z desperacji uciekali się do kanibalizmu. Każdy, kto próbował uciec, był rozstrzeliwany na granicach. Śmierć groziła też osobom, które decydowały się na pomoc mieszkańcom wsi. Ponadto zarekwirowane zboże zostało zmagazynowane na dworcach w nieodpowiednich warunkach i zaczęło gnić. W następnym roku państwo zdecydowało się zareagować i osoby, które przeżyły, otrzymały kartki żywnościowe. Liczbę osób, które zmarły z głodu w latach 1932-1933, po odtajnieniu niektórych źródeł archiwalnych, można nadal jedynie oszacować. Historyk Stanisław Kulczycki, który zajmował się tym problemem przez wiele lat, szacował straty w 1933 r. na 33,5 mln ludzi. Razem z ofiarami z 1932 r. liczba zmarłych z głodu wynosi ok. 4 mln. Inni historycy mówią nawet o 4,5 mln ofiar. Niestety, najprawdopodobniej nigdy niedoczekamy się dokładnej liczby, ponieważ rosyjskie archiwa są do dziś pilnie strzeżone. Amerykański historyk Robert Conquest (ur. 1917) w swojej książce Wielki terror mówi nawet o 7 mln ofiar.

Gdzie: INDIE

Kiedy: 1943

Liczba ofiar: ok. 3 mln

Odpowiedzialność: nieurodzaj, brytyjscy kolonizatorzy

W Bengalu z powodu nieurodzaju w 1943 r. zmarło ok. 3 mln ludzi. Jednak w tym samym czasie indyjskie pożywienie było dostarczane brytyjskim żołnierzom na frontach I wojny światowej. Bengalski profesor ekonomii Amartya Kumar Sen przeżył klęskę głodu, kiedy miał 10 lat. Twierdzi, że produkcja pożywienia była wówczas większa niż w latach poprzednich, ale winny był system społeczny, który dosłownie wykańczał Indie presja kolonizatorów brytyjskich, spekulacje, panika i korupcja.

Gdzie: CHINY

Kiedy: 1958-1961

Liczba ofiar: od 35 do 45 mln

Odpowiedzialność: Mao Zedong

Równie osobliwe rządy państwem stosował chiński dyktator Mao Zedong (1893-1976). Jego okrutny reżim odbił się na życiu ludzi szczególnie boleśnie w latach 1958-1961, kiedy zapanowała przerażająca klęska głodu. W chińskich podręcznikach okres ten jest nazywany Trzema latami katastrof naturalnych, jednak większość historyków mówi o Wielkim głodzie w Chinach. Chiński reżim stawiał przed ludźmi szereg nieosiągalnych celów, jak np. podwojenie produkcji stali czy osiągnięcie zbiorów rzędu 75 tys. kg zboża z hektara (dla porównania: plony kukurydzy w USA wynoszą dziś 4000 kg/ha). Mao Zedong chciał prześcignąć gospodarkę Wielkiej Brytanii w czasie maksymalnie 15 lat. Swój plan nazwał Wielkim skokiem naprzód. Z powodu nierealnych celów państwo musiało włączyć do pracy przy produkcji stali prawie całe społeczeństwo. Wysokie piece nie nadążały w wypełnianiu planu, dlatego Mao zarządził, aby ludzie budowali małe gliniane piece, w których mieli wyrabiać stal w sposób amatorski. Ponieważ zaczęło brakować surowca rudy żelaza, ludzie topili klamki, lichtarze i wszystkie możliwe metalowe elementy w domach. Piece domowe zużywały ogromne ilości węgla, a kopalnie nie potrafiły zaspokoić zapotrzebowania na ten surowiec. W tej sytuacji do palenia w piecach używano mebli, drzwi i                czegokolwiek wykonanego z drewna. Także drzewka owocowe, nazwane niepotrzebnym luksusem, kończyły w piecach. Ludzie mieli pełne ręce roboty przy bezsensownych piecach domowych i nie zajmowali się uprawą i hodowlą. Rolnictwo upadło. Nikt nie zajmował się polem, więc nie było plonów. Ponadto Mao od 1958 r. wymieniał chińską żywność na zagraniczną broń, a jeśli dodamy do tego jeszcze wielką suszę, katastrofa była nieunikniona.

Dane dotyczące liczby ofiar szalonego dyktatora są, podobnie jak w Rosji, nadal tajne. Komunistyczny reżim do dziś zaprzecza, aby „ich ukochany” Mao mógł spowodować taką katastrofę. Słynna profesor historii z Hong Kongu Xun Zhou zdecydowała się odkryć tajemnice Wielkiego głodu i w 2012 r. opublikowała książkę pt. The Great Famine in China (Wielki głód w Chinach). Przez cztery lata badała dostępne archiwa chińskie i na podstawie ponad stu starych odnalezionych dokumentów odkryła niezwykłe szczegóły. Istnieją świadectwa o tyranii i śmiertelnych pobiciach osób, które nie miały już siły pracować. Badaczka udała się do obszarów szczególnie dotkniętych głodem, gdzie przeprowadziła wiele rozmów ze świadkami pamiętającymi tamte czasy. Przypadki kanibalizmu występowały w każdej wygłodzonej wsi, a niektórzy ludzie jedli nawet swoje dzieci. Liczbę ofiar tzw. Wielkiego skoku szacuje się na 35 do 45 mln osób.

Gdzie: KAMBODŻA

Kiedy: 1975-1979

Liczba ofiar: od 2 do 4 mln

Odpowiedzialność: Pol Pot

W Kambodży do klęski głodowej doprowadzili ultralewicowi Czerwoni Khmerowie. Na czele z Polem Potem wykorzystywali swój kraj, aż do 1979 r., gdy zostali pokonani przez armię wietnamską. Podczas czterech lat władzy Khmerom udało się zabić prawie połowę narodu. Zakazali używania pieniędzy i zamknęli kraj na cały okoliczny świat, zabraniając jakiegokolwiek transportu przez granicę. Przeciwnicy byli zabijani, miliony osób było przesłuchiwanych i torturowanych. Miasta stały się wyludnione, ponieważ ich mieszkańcy byli zmuszeni do zgłoszenia się do wiejskich obozów pracy. Próba przemiany kraju w społeczeństwo rolnicze spowodowała ogromną klęskę głodu, a Czerwoni Khmerowie wysyłali zapasy pożywienia jako „pomoc zagraniczną” dla sprzyjających im Chin. W latach 1975-1979 zmarło od 2 do 4 mln Kambodżan. Wciąż nie jest pewne, ile osób padło ofiarą głodu, a ile zostało zamordowanych.

Gdzie: ETIOPIA

Kiedy: 1984-1985

 Liczba ofiar: ok. 1 mln

Odpowiedzialność: Mengystu Hajle Marjam

Najgorsza klęska głodu miała tam miejsce w latach 80. XX w. W latach 1974-1987 r. w Etiopii panował komunistyczny dyktator Mengystu Hajle Marjam, który wprowadził reformę rolniczą i upaństwowił przemysł. W latach 1984-1985 długotrwała susza i pogarszająca się sytuacja ekonomiczna kraju przerodziła się w klęskę głodu. Pomoc humanitarna nie została wykorzystana do zakupu pożywienia, ale na uzbrojenie. Z głodu zmarło ok. 1 mln mieszkańców.

Gdzie: KOREAŃSKA REPUBLIKA LUDOWO-DEMOKRATYCZNA

Kiedy: LATA 90. XX w.

 Liczba ofiar: od 2,8 do 3,5 mln

Odpowiedzialność: Kirn Ir Sen, Kim Dzong II

Klęski głodu nawiedzają komunistyczną Koreę Północną od połowy lat 90. ubiegłego wieku. KRLD przez długie lata była zależna od Związku Radzieckiego i po jego rozpadzie jej rolnictwo zaczęło przeżywać stagnację. Ponadto gleba koreańska jest orna tylko w 18%, a dodatkowo w 1995 r. kraj został dotknięty niszczącą powodzią. Woda zniszczyła 400 tys. ha ornej gleby i wielką, część zbiorów. Zaledwie 30% mieszkańców zdołało się wyżywić z pozostającej gleby rolnej. Dwa lata później w kraju zapanowała olbrzymia susza. Reżim komunistyczny, z dyktatorem Kirn Ir Senem ( 1912-1994), a później jego następcą Kim Dzong Ilem (1941-2011) na czele, początkowo nie akceptował żadnej pomocy zagranicznej. Jednak później zmienił stanowisko i w 2011 r. najgorsza fala głodu została pokonana dzięki krajom zachodnim oraz Korei Południowej. Niestety, do dziś z tego biednego, odizolowanego kraju wyciekają informacje o zagłodzonym i cierpiącym społeczeństwie. Liczba ofiar klęski głodu w latach 90. szacowana jest na 2,8 do 3,5 mln osób.